quinta-feira, 25 de agosto de 2011

DERROTA ANTICIPADA: VOTANTES FRETILIN HAKOTU MARI-LU LAOS ONA SIRA NIA PREFERENSIA BA LIDERANASA PARTIDU

Written by Acacio Martins

Maske apuramento final ba rezultado votasaun FRETILIN nebé halao iha loron 20 Agostu halo ona, indikasaun forte hatudu katak Fretilin derrotado  antisipadamente ona iha eleisaun gerais iha 2012, fontes iha sede Komite Sentral Fretilin nebé lakoi temi naran hatete.

Tuir observasaun media ida né nian, iha loron hirak né nia laran iha sede Komite Sentral Fretilin, iha preokupasaun extraordinario tanba deit rezultado eleisaun direita interna Fretilin nian la fo satisfasaun ba lideransa actual.

Tuir indikasaun nebé iha, votantes rejistados nebé tuir eleisaun la to 50.000 (cinquenta mil) iha territorio laran tomak. Ida né hatudo deit katak número ida Komisaun organizadora eleisaun Interna Fretilin (KNPO) hatete (militantes rejistados 150.000) saugate deit ka laiha valor laiha. Número ida né hatudu deit katak iha disinteresse boot tebes ba eleisaun né rasik, liu-liu tanba la gosta  ona lideransa istoriku Fretilin kamarada Mari Alkatiri ho kamarada Lu-Olo (Mari-Lu).


Mari-Lu, obriga halao eleisaun ida né hodi hatudu sira nia popularidade iha partidu Fretilin, no hakarak uza eleisaun né hodi hatudu katak so sira mak bele halo eleisaun direkta, maske eleisaun nuné ba partidu politiku laos favoravel iha mundu tomak. So iha Kuba, Korea do Norte, China ho Irak durante Sadam Husein hukun mak halo eleisaun direkta partidu nian hodi fo lejitimidade ba lider diktaktor sira. Mari-Lu mos hakarak banati tuir lider diktaktor hirak né.


Tuir fontes kredíveis iha Komite Sentral Fretilin, agora dadaun KNPO nebé tuir planu foin mak atu divulga rezultado ka apuramento final iha fulan Setembro buka hela maneiras oin-oin atu “taka-moe” né. Intensaun hodi hatudo ba públiku katak Mari-Lu ho Partidu Fretilin sei forte nafatin, maski rezultado eleisaun hatudo momos katak Mari-Lu laiha ona konfiansa politika atu kaer partidu né no votantes sira halakon ona iha eleisaun 2012.


Esforso KNPO nebé ema Mari-Lu nian deit mak iha laran hanesan José Reis (Aktual Vice Sekjer), Antoninho Bianco (Deputado), ho Pedro de Sousa Xavier, loron hirak né esforsa atu konvinse katak militantes besik 100% nebé rejista mak tuir elisaun direkta ho interna né.

 Rezultado Manipuladu


Tuir informasaun interna hosi Sede Komite Sentral Fretilin, agora dadaun né Fretilin buka atu desmente makaas rumores nebé halao iha komunidade nia let katak menus hosi 50.000 votantes mak partisipa iha eleisaun Fretilin nian né.


Tuir militante Fretilin ida naran Jacinto marques, nia tauk mak karik lideransa bosok nafatin povu no laiha transparensia, no ikus mai halakon Fretilin iha 2012 bele halo partidu né mout lakon tiha deit. “ita bele dehan  eliesaun ida né kegagalan total ida ba Fretilin, tanba ami hotu iha Sede Fretilin hatene katak ema vota menus liu”, tenik Jacinto ba media ida né. 

Militante né nia duvida los duni tanba  iha eleisaun ne rejista buat barak mak halo lideransa Fretilin preokupa makaas:

1.    Ema la to 50.000 mak tuir eleisaun;

2.    Tanba tauk no moe tanba partisipasaun menos hosi populasaun iha eleisaun dia 20 Agostu, mesmo ema nebé mak la rejistadu mos, fiskais ho ofisial urnas nian “obriga-an” simu ema nebé mak la rejistu, maibe lori deit kartaun eleitoral;

3.    Ema barak iha kartaun eleitoral mak ba halimar deit, hodi vota kontra mos ka nulu;

4.   Iha fatin barak ema dis-interressadu hodi lakoi ba vota tanba sira la gosta rasik Mari-Lu, no tanba laiha saingan;

5. Iha fatin barak antes eleisaun komessa militantes sira husu atu hatudu/prova katak kaixa/urna mamuk, maibeofisial eleisaun sira lakohi loke urna, hodi halo ema barak xatiadu no hirus. Ema barak deskonfia keta halo iha ona kartaun votasaun barak iha kaixa laran ona;
6. Eleisaun hotu, kontajem la halo iha fatin, maibe lori hotu ba Komite Sentral Fretilin mak sei halo apuramento final iha Setembro. Ida né bele fo tempo hodi sira “manipula” aumenta tan votu ba laran, antes de halo apuramento final;

7.   Iha fatin eleisaun observadores kuaze laiha hotu. So iha deit mak iha distritus sanulu resin tolu, maibe hosi 500 urnas kuaze 99% fiskais ho observadores independents laiha;
8.    

Mesmu ke observadores independentes fo dadus katak menus hosi 50.000 mak tuir eleisaun né, Fretilin komessa koalia ona katak ema besik 150.000 mak tuir, maske ita hatene ema nebe la rejistu mos tuir hotu, balun tanba tauk deit;

9.   Ema balun hatete katak besik metade hosi votantes sira mak vota kontra ba Mari-Lu: Ida ne hatudu katak laiha ona fiar ba sira nain rua atu aker Fretilin, no la gosta sira nia manobra politika sira foer né.

Ho ponto sira iha leten inkluindu possibilidade manipulasaun tomak, ita bele hatete katak, votasaun né divulga deit Fretilin nia frakeza tanba laiha kredibilidade. Ida né mos hatudu derrota ansipada iha 2012, no mos hatudo katak ema la fiar ona Mari-Lu atu kaer Fretilin, apalagi kaer nasaun Timor-Leste.


Fretilin preciza reforma tanba se lae, sira sei monu ba kadeira 5 (lima) deit iha eleisaun 2012. Ita hotu tenki esforsa hodi bele tulun lideransa Fretilin nian atu rekonhese sira nia salah, hodi bele halo reforma iha partidu ne nia laran. Bet

quarta-feira, 24 de agosto de 2011

Díli recebe primeira conferência Ásia-Pacífico para debater transparência da indústria extractiva


Díli, 24 ago (Lusa) -- A primeira Conferência Regional da Ásia-Pacífico sobre a Iniciativa da Transferência das Indústrias Extractivas (ITIE), dedicada ao tema "Timor-Leste um modelo de Transparência", vai decorrer em Díli entre quinta e sexta-feira.

Na conferência, que vai ter lugar no Centro de Convenções da capital timorense, vão estar representantes dos Estados que integram a Comunidade dos Países de Língua Portuguesa, a Associação das Nações do Sudeste Asiático, g7+ e dos países que estão a implementar a Iniciativa da Transparência das Indústrias Extractivas.

Segundo um comunicado do governo timorense, a "ITIE vai ser discutida como padrão global de transparência e de grande responsabilidade nos países com petróleo, gás natural e outros recursos minerais".

A ITIE "surge no âmbito do estabelecimento de uma prática que promova a transparência e responsabilização dos países, através da publicação e verificação dos fundos de produção de gases e minerais entregues ao governo pelas companhias", acrescenta o documento.

A ITIE é uma coligação internacional composta por países, doadores, empresas ligadas à indústria extrativa, organizações da sociedade civil, investidores e organizações internacionais.

No âmbito daquela iniciativa, Timor-Leste ocupa como país cumpridor o primeiro lugar na Ásia e o terceiro a nível mundial, acrescenta o documento.

Parlamento aprova primeira alteração à Lei do Fundo Petrolífero

Díli, 25 ago (Lusa) -- O parlamento de Timor-Leste aprovou na terça-feira a primeira alteração à Lei do Fundo Petrolífero do país para permitir maior flexibilidade e retorno dos investimentos.

A alteração à lei foi aprovada com 34 votos a favor, três contra e duas abstenções, segundo o documento de alteração à lei entregue hoje à Agência Lusa.

"A presente lei pretende alterar as regras e princípios de investimento, permitindo uma maior flexibilidade em termos de diversificação da carteira de aplicações de maneira a aumentar, no futuro, o retorno dos investimentos", refere o documento.

O diploma clarifica também os "requisitos a cumprir pelo governo caso seja necessário realizar uma transferência para o Orçamento Geral do Estado acima do Rendimento Sustentável Estimado".

Com a nova lei, as autoridades timorenses passam a poder investir 50 por cento do fundo em "outras moedas, nomeadamente chinesa, japonesa e australiana", afirmou à agência Lusa Francisco Branco, da comissão parlamentar para a Economia, Finanças e Anti-corrupção.

Na lei anterior, ainda em vigor, 90 por cento do investimento do fundo era direcionado para a dívida norte-americana e apenas 10 por cento para outros mercados financeiros.

segunda-feira, 22 de agosto de 2011

Partidu CNRT Kontinua Hametin Estrutura Iha Nível Baze

Media CNRT
Monday, 22 August 2011 18:19
Written by Pedro Delfim

Alas-Relasiona ho Eleisaun Jeral 2012 ne’ebé agora besik dadaun ona Partidu Kongresu Nasional Rekontrusaun Timor Leste (CNRT) halo Reajustamentu ba estrutura iha nivel hodi fo  garantia ba eleisaun jeral 2012 oin mai.

Tuir Sekretáriu Jeral Partidu Kongresu Nasional Rekontrusaun Timor Leste (CNRT), Dionisio Babo hateten katak Partidu CNRT agora dadaun estabelese ona esrtutura husi nivel nasional to’o baze atu fo garantia ba eleisaun jeral 2012.

“Partidu CNRT estabelese ona nian estrutura husi nivel nasional to’o baze agora dadaun metin ona hodi hein eleisaun jeral 2012 oin mai,  hau fiar katak ho estrututura ne’e bele fo garantia katak Partidu CNRT sei manan iha 2012”dehan Sekretáriu Jeral Dionisio Babo hafoin halo Konsolidasaun iha Suku Waidauberek,Sub-Distritu Alas,Distritu Manufahi , Domingo 21/08. Sekjer ne’e mos informa tan katak esrtutura iha Sub-Distritu Alas agora dadaun metin ona hodi haforsa tan maun bo’ot Xanana nian Prinsipiu ne’ebé estabelese ona iha estatutu Partidu CNRT nain.

Iha fatin hanesan Kordenador Distritu Manufahi Patrisiu hateten katak ho reajustamentu estrutura  iha Sub-Distritu Alas,  hau fiar katak partidu CNRT  sei manan maioria iha Sub-Distritu Alas tamba nian estrutura forma metin oan.

“Ho reajustamentu ba estrutura iha nivel baze liu-liu iha Su-Distritu Alas, hau fiar katak partidu CNRT sei manan maioria iha Sub-Distritu Alas tamba iha estrutura ne’ebé forte”dehan Patrisiu.

Iha fatin hanesan Militante sira  Partidu Kongresu Nasional Rekontrusan Timor Leste (CNRT),  Marcos da Costa hateten katak partidu CNRT uluk la iha nian estrutura  iha Alas maibe agora dadaun partidu CNRT estabelese ona nian estrutura iha Sub-DIsrtritu Alas, hau fiar katak CNRT sei manan maioria iha Sub-Distritu Alas.

Partidu PUN halo Afiliasaun ba Partidu CNRT

Alas-Prinsipiu Partidu Kongresu Nasional Rekontrusaun Timor Leste (CNRT)  ne’ebé hateten katak  nakloke ba ema hotu no hakuak ema hotu atu bele tama no sai husi partidu CNRT, iha Domingu foin dadauk ne’e iha Alas militante Partidu Unidade Nasional (PUN) hodi halo afiliasaun ba  CNRT.
Tuir eis Kordenador Partidu Unidade Nasional (PUN) , Rosalina Miranda ne’ebé halo afiliasaun ba  partidu CNRT iha nian deklarasaun hateten katak  hau ho hau nian militante sira hamutuk 600 hodi  halo afiliasaun mai partidu CNRT tamba partidu CNRT mak iha nian politika ne’ebé diak hodi hasai povu husi kiak no mukit.

“Hau halo afiliasaun mai partidu CNRT tamba partidu CNRT mak iha nian programa politiku ne’ebé diak hodi hasai povu husi kiak mo mukit tan ne’e hau deklara hodi afilia mai CNRT”dehan eis Kordenador PUN Rosalina Miranda iha Suku Waidauberek,Sub-Distritu Alas,Distritu Manufahi, Domingu 21/08. Eis kordenador ne’e mos informa tan katak ho figura maun bo’ot Kay Rala Xanana Gusmão hanesan prezidente Partidu CNRT ne’ebé ho politika ne’ebé diak hodi hasai povu husi kiak no mukit hodi hakuak ema hotu la halo diskriminasuan ba se deit.

“Halo afiliasaun mai partidu CNRT tamba haree ba figura maun bo’ot Xanana nian ne’ebé iha interese bo’ot liu ba rai ida ne’e no ba povu ida ne’e duni ohin loron mai hamutuk ho Maun bo’ot Xanana hodi lori rai no povu ida ne’e ba oin”dehan nian.

Iha fatin hanesan Sekretáriu Jeral Partidu Kongresu Nasional Rekontrusaun Timor Leste (CNRT) , Dionisio Babo hateten katak nia  fo parabéns ba maluk militante sira husi Partidu Unidade Nasional (PUN) ne’ebé ohin loron deklara an hodi afilia mai partidu CNRT.

“Hau fo parabéns ba Maluk militante sira husi Partidu Unidade Nasional ne’ebé ohin deklara an hodi mai hamutuk ho CNRT tamba CNRT partidu ne’ebé nakloke no hakuak ba ema hotu tuir Prinsipiu Partidu nian ne’ebé maun bo’ot Xanana hakerek iha estatutu Partidu nian ”dehan Babo hafoin partisipa iha Serimónia afiliasaun.

LP: MARI ALKATIRI NIA ESPESIALIDADE SAIDA "Entre Duvida no Klarifikasaun"


By Jose da Costa

Iha Dialogo Aberta ida iha sede CCF-BP7 Komoro Dili, Mari Alaktiri no Lu-olo kandidatura ba Presidente no Sekreatio Geral Partidu FRETILIN ba periode 2011-2016, hakarak dada atensaun oitoan publiko nian, kala militantes oan sira nian, hodi hasai kritika ba Governasaun AMP no liu-liu mos ba personalidade Xanana Gusmao nian hodi dehan nune'e "Hau nia irmaun Xanana ne’e, se nia mak rona hau karik, nia la tama iha tahu laran hanesan agora dadun nia tama". (Media Fretilin, August, 13 2011). Kuitadu Tebes ba Mari, tamba liafuan mamuk tebes ida. 
 
Ba Xanana, Mari laliu hanesan ho Ozorio Mauleki Sekjen partidu PDRT nian, Joao Correia Sekjen partidu ASDT nian, no Jose Agustinho da Silva Sekjen Partidu KHUNTO nian, tamba ne'e se hakarak rona, rona mos sira hotu dala ida. Katak ba Xanana Mari la espesial buat ida. 
 
Se hare ba nia kargu nudar Sekretario Geral Partidu FRETILIN nian entaun mos nia kargu hanesan mos individu hirak nebe temin iha leten no ba sira nia partidu, tamba iha politika laiha karidade ka ajuda malun, karidade ne'e kala Amululik sira nia serbisu. Iha politika, buat nebe iha mak Interese no Satisfasaun da interese. Iha Funu laran Xanana mak komanda funu, Xanana mak haruka informasaun ba liur no ajuda ho maluk klandestina sira, mos hanesan kompanheiro sira iha organizasaun OJELATIL, OJETIL, RENETIL, FITUN, SAGRADA FAMILIA etc, mak informasaun bele to'o iha liur hodi sira mos komunika ba Mundo International. 
 
Ne'e hatudu katak sira bele koalia tamba iha kilat musan no base nebe sira bele baseia ba hodi koalia. Sira la koalia iha nakukun laran. Statement ida ne'e refere ba sira nebe halo Diplomasia iha liur, hau ladun iha clareza, se Mari mos inklui iha grupu ne'e ga la'e. Mari Alkatiri sempre hasai liafuan sira nebe abuzivo no sadik, ho nia konotasaun hatudu katak so nia (Mari) deit mak bele hatene buat hotu, no ema Timor tomak tenke hakruuk no rona nia, entaun Mari Alkatiri nia espesialidade saida?
 
Hau kuaje la imagina, ema hanesan Mari mos hatudu an hanesan ne'e. Sa mak halo Mari diferente ho ema ka lider seluk iha Timor? mai ita hare hamutuk took:
  1. Mari nia pozisaun hanesan Sekjen, entaun iha sekjen 22 husi partidu 22 nebe atu ba kompete ba Eleisaun Geral 2012, hanesan deit. Laiha Sekjen partidu ida nian mak bele espesial.
     
  2. Se Mari Alkatiri hanesan Eis Titular, entaun estadu respeita nia, hodi fo uma no kareta estadu gratuita, ho nia seguransa, ajudante, sekretario no seluk tan, no mos iha loron bo'ot sira iha Timor, fo respeita no honra no serbi sira hanesan mos Avo Xavier no lider sira seluk tan, hanesan deit buat ida la diferente. 
     
  3. Se Mari Hakarak sai Assesor ba Ministeriu ruma, entaun hatama CV no karta pedidu ruma, tuir intervista no baseia ba nia kualifikasaun, nia bele hetan oportunidade hanesan mos ho asesor sira seluk, hanesan Helder da Costa, Joao Saldanha, Marito Magno, no sira seluk tan nebe iha Ministerio hotu, hanesan deit laiha buat ida nebe diferente no espesial tebes ba Xanana para atu Rona.
     
  4. Se Mari tau an Hanesan Lider Religiaun Musulmano nian iha Timor, entaun mos hanesan ho lider religiaun sira seluk iha Timor, hanesan Pendeta sira, Amo Lulik sira no Amu Bispo nain 3 Timor nian, tamba ne'e se hakarak konsulta, bele konsulta hotu sira, tamba knar ka kargu hanesan deit, ho liafuan seluk hotu-hotu ulun ba religiun sira nian, hanesan deit, laiha buat ida mak hatudu Mari Espesial tebes ba Xanana. 
     
  5. Se Mari tau an hanesan Lider Historiko, fatin ka dalan atu koalia no konsulta malu mak Maubise 1 no 2, hanesan mos lider historiko sira seluk nebe bele konsulta hotu para hetan sira nia ideia, hanesan Avo Xavier, Mario Carascalao, Joao Carascalao, Ramos Horta, Jose Luis Guterres no sira seluk tan.
Hare husi ezemplu sira iha leten ne'e, laiha nen buat oan ida mak halo parte iha Mari Alkatiri nia espesialidade nebe halo diferenta ho ema ka Lider seluk iha Timor ne'e para atu sai espesial los ba Xanana ka lider AMP sira seluk. Tamba ne'e, liafuan ida dehan rona Mari karik diak ne'e, la hetan iha Dictionario Xanana nian no Lider AMP sira seluk nian. Sa tan Mari Alkatiri buka hela dalan no mekasimo oin-oin atu bele to'o fali iha Poder. Motivasaun karidade latama iha lista funsaun ka prinsipiu partidu politiko ida nian.


Hakerek nain nudar vendedor ikan iha tasi ibun Lecidere-Dili.

AL: Eleisaun direta Partidu Fretilin, se maka manan?

Dili - AL: Eleisaun direta ba lideransa partidu Fretilin ho pakote uniku sai nudar ajenda importante ne'ebe maka lideransa husi partidu ne'e hakarak hatudu ba Rai Timor-Leste katak sira iha duni poder hodi bele manan eleisaun iha 2012. Mai husi relatus no informasaun bal-balun hatudu katak, povu ladun entusiasmu ida, ate iha centru votasaun balun, elementu KNPO tenki lao ho migrofone koalia haleu bairo ka aldeia hodi mobiliza ema ba vota. Iha lokalidade balun militante balun tenki ba obriga ema ba vota.

Hare mos husi TVTL iha ninia telejornal segunda-feira (22/08), ladun hatudu iha mobilzasaun ida makas ka hanesan espetativa ne'ebe maka komisaun organizadora pretende.

Iha Dili laran, iha sexta feira kalan militante balun tenki lao ho microfone ba koalia hodi bolu ka obriga ema ba vota iha sabado. Iha bairo balun iha Comoro ne'eba, sei iha Domingo (21/08) mos sei mobilzia ka koalia microfone tama sai bairo obriga ema ba votu.

Dadus balun tan maka, bele mos vota sira ne'e la iha kartaun militante nem rejista mos bele ba vota, tan deit votantes ka sira ne'ebe rejistadu. Ho realidade ida ne'e, se maka manan iha eleisaun direta ne'ebe maka lideransa partidu Fretilin hananu los ne'e, sira maka hahu buat foun ba RTL. Hein katak KNPO sei anuncio rezultadu iha fulan setembro ka molok rohan fulan agosto. Maibe atu ninia rezultadu ne'e se maka atu bele asina nudar sinal ba rekonecimentu ba rezultadu ne'e justo ka lae. la iha manipulasaun. Iha Timor-Leste, so STAE maka bele halo servisu ida ne'e.

Parte seluk mos, se maka bele garante ba votus sira ne'ebe mamuk iha eleisaun ne'e rasik, Kaixa sira ne'e lori mai ne'e taka metin ka nakloke ona. Buat sira ne'e hotu, halo balun sei ladun fiar ba ninia rezultado final. Partidu sei mai dehan, ne'e particisaun maxima, kandidatura pakote unika hetan lejitimidade ho 80%. Balun fali dehan, ne bahasa dehan katrol deit. Ida ne'e sei dada malu ba mai, se maka iha razaun no se maka lae. Eleisaun interna ida ne'e partido bele kanta. Maibe eleisaun jeral 2012, ninia rezultadu oin seluk ho eleisaun direta no oin seluk ho eleisaun 2007 nian. Ne'ebe, cedu demais atu kanta ka hananu manan ba eleisaun 2012!

Posted by Aileba Lian