quarta-feira, 2 de fevereiro de 2011

Iha Empreza Hamutuk 5961 Mak Agora Ejisti Iha TL

altCJITL Flash, Total empreja nasional no internasional ne’ebe rejistu ona iha Ministerio Turizmu Comersio i Industria (MTCI), iha tinan 2010 hamutuk 5961.
Komunikadu ne’ebe mak CJITL online simu husi MTCI katak husi total ne’ebe iha emprejario permanente hamutuk 1218 no provizorio hamutuk 4743.
Total empreja nasional hamutuk 4252, permanente 986, temporario 3266; empreja estranjeiros hamutuk 491, permanente 232, temporario 259.
Empreja ne’ebe kategoria hanesan permanente tamba hetan ona statutu husi Ministerio Justisa. (*/CJITL)

AUSTRALIAN OPEN LETTER TO HORTA CALLS FOR SCRAPPING THE EAST TIMOR REGIONAL PROCESSING CENTRE

Wednesday, 2 February 2011


Tempo Semanal-Dili, 03.02.2011

The Sydney based Refugee Action Colaition have called on the Gillard Labor government to scrap its proposal to build a Regional Processing Centre in East Timor.

"The regional processing centre proposal was always about Australia avoiding its obligations to asylum seekers under the Refugee Convention. Now the leaked 'Regional Assessment Centre' document has revealed more detail, it is even clearer that the Gillard government is trying to deny asylum seekers' their rights and dump them onto East Timor," said Ian Rintoul, spokesperson for the Refugee Action Coalition.

"The arrogance of the document is astonishing and is certain to result in even more opposition in East Timor and Australia. There is no commitment from Australia to guarantee resettlement of successful refugees. The document even proposes using East Timor's reputation to play a leading role in diplomatic efforts to attract new re-settlement opportunities.

"It is also obvious that there is no commitment from the UNHCR to support or run the centre and like Nauru, Australia would provide refugee assessment officers if the UNHCR was unwilling to be involved. Curiously there is no mention of the mental health needs of asylum seekers despite the mental health crisis that exists in Australia's detentionm centres."

The Refugee Action Coalition has been working with East Timorese NGO's to build opposition to the regional processing centre in both East Timor and Australia.

An "Open Letter President Jose Ramos Horta and the people of East Timor" (see below) has been circulating for a few weeks and has been released on RAC's web site www.refugeeaction.org.au .

Some notable signatures include Professor Noam Chomsky, Sisters Josephine Mitchell and Susan Connelly, Mary MacKillop East Timor Mission, Tim Anderson, Senior Lecturer, Political Economy, Sydney Uni, Antony Loewenstein, journalist and author, Balmain for Refugees, Bridge for Asylum seekers foundation, Coalition for the protection of Asylum seekers, and Stephen Langford, Secretary Australia East Timor Association.

"We are sure that the growing opposition to the East Timor regional processing processing centre will mean that the regional processing centre will never be built. It is time for the Gillard government to stop running its Howard-lite anti-refugee agenda. It should end mandatory detention and face up to its political responsibilities to provide protection for asylum seekers.," said Rintoul.

Open letter to President Jose Ramos Horta and the people of Timor-Leste

We, the undersigned supporters and advocates for refugee rights in Australia, are writing to encourage you to reject Australian Prime Minister Julia Gillard's proposal to establish a regional asylum seekers' processing centre in Timor-Leste - her so-called "East Timor solution".

Her plan for a new offshore detention centre in Timor-Leste is nothing more than a new version of the former Howard government's discredited Pacific Solution.
Offshore processing is an attempt by the Australian government to avoid its obligations to protect asylum seekers. The Pacific Solution was established to prevent asylum seekers reaching Australia by boat, and to push countries other than Australia to accept those found to be refugees. It was internationally condemned.

Prime Minister Gillard claims her approach is different because she wants to involve the UN refugee agency, the UNHCR. But the UNHCR has not indicated its support for the centre and opposes any attempt by Australia to use the regional processing centre as an alternative to processing asylum seekers in Australia. But that is exactly what the Australian government is proposing to do - intercept boats on their way to Australia and divert them to Timor-Leste. The Australian Prime Minister said on 6 July 2010, "Arriving by boat would just be a ticket back to the regional processing centre".

The UNHCR, Amnesty International and the Australian Human Rights Commission have all expressed their opposition to offshore processing as it occurs under Australia's jurisdiction on Christmas Island.

In any case, the UNHCR already processes asylum seekers in countries in the region including Malaysia and Indonesia. There are an estimated 3200 people registered with the UNHCR in Indonesia, but in 2010 Australia accepted less than 100.

The Australian government has committed only to taking its "fair share" of refugees from any regional processing facility. New Zealand has indicated that it will not increase its present quota of 750 UNHCR refugees.

Asylum seekers on their way to seek protection in Australia are Australia's responsibility. Timor-Leste and the other poor countries in the region should not be expected to take responsibility for them.

Conditions in the Australian mandatory detention system alone raise sufficient concerns for Timor-Leste to oppose the regional processing centre. The policy of imprisoning asylum seekers arriving by boat is a clear breach of the UN Convention on Refugees, which clearly states that a person must not have penalties imposed on them because their arrival is unauthorised. The UN Human Rights Committee has also found that mandatory detention breaches the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR).

Mental health expert and Australian of the Year Professor Patrick McGorry has rightly described Australia's detention centres as "factories for mental illness". There is now a long history and sustained medical evidence of the harm that detention causes to asylum seekers. Many detainees have self-harmed, attempted suicide and staged protests because of the harm that detention causes them.

Timor-Leste was founded out of its own long struggle for human rights for its people. We believe the Gillard government should be upholding the rights of asylum seekers in our region, not undermining them. We note that the Timor-Leste parliament voted in July 2010 against hosting a regional detention centre. There is widespread opposition in Australia to our government's proposal.

We hope that you will uphold the rights of asylum seekers under the Refugee Convention and other international conventions such as the Convention Against Torture and the Rights of the Child, and say no to a regional processing centre in Timor-Leste.

Australia is by far the best equipped, and the best resourced country in the region to process and resettle refugees.

Veteranus Fiar Xanana Bele Liberta Povu, Caetano: “Ami Nunka Husik Xanana”

STL, kuarta, 02 Fevereiru 2011 - 16:49:13 OTL


DILI—Veteranus Falintil no Antigu Kombatentes ba libersaun nasional, tula fiar nafatin ba Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, atu dedika aan tomak hodi liberta povu ida ne’e husi ki’ak, mukit no atraza.

“Nudar veteranus, ami sempre tau esperansa ba Maun Bo’ot Xanana, ne’ebe desde tempu rezistensia iha ai-laran ho situasaun ida difisil tebes nia infrenta to’o ohin loron ita hetan ukun rasik aan. Tanba ne’e, veteranus sira la duvida ho lideransa Maun Bo’ot Xanana nian atu liberta povu ida ne’e,” afirma L-4 nudar veteranus ida wainhira dada lia ho STL iha Delta Nova, Dili, Tersa (1/2).
L-4 dehan, ho kapasidade no dedikasaun PM Xanana nian ba povu ho rai ida ne’e, bele sai garantia ba povu tomak atu dezenvolve rai ida ne’e ho diak no tuir duni mandamentu ne’ebe eis gereleiru ho saudozu sira tomak mehi durante tempu rezistensia nia laran.
Nudar veteranus, L-4 fiar katak, ho Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan fiskal 2011 ho montante U$ 1.306,018.000, bele lori dezenvolvimentu povu ida ne’e nian la’o ba oin. Tanba ne’e, governante tomak ne’ebe sai liman-an ba PM Xanana nian bele haka’as aan implementa programa governu nian ho diak tuir duni politika orsamentu estadu tinan ne’e nian.
Iha fatin hanesan, Custodio Belo alias Alin Laek fo hanoin katak, buat hotu ne’ebe Parlamentu Nasional aprova iha OJE tinan fiskal 2011 nudar kondisaun ida atu bele fo asistensia ba povu ne’ebe sei moris iha ki’ak, mukit no nakukun laran.

“Hau fiar katak, ho ami nia Maun Bo’ot Xanana ne’ebe lidera funu no halo promesa ba povu iha funu laran katak, primeiru liberta nasaun no segundu liberta povu, sei sai duni realidade,” afirma Alin Laek.
Caetano Gonzaga dos Santos alias Foching nudar mos veteranus ida hateten, governu ne’ebe PM Xanana mak lidera sei uja OJE ne’e ho didiak atu garante dezenvolvimentu ba povu ho nasaun ida ne’e nian.
Foching esklarese katak, vizaun Xanana nian desde iha ai-laran nia hatene muinto bem, ne’ebe hakarak duni dezenvolve povu ho rai ida ne’e.

“Iha ema ida-rua mak kala dehan, la fiar Xanana, maibe povu sei fiar nafatin Xanana. Ami veteranus rasik mos nunka husik Xanana, tanba ami hatene ninia vizaun politika ba povu ida ne’e diak tebes desde tempu rezistensia nian,” Foching hateten.

Antes ne’e, Vise Primeiru Ministru ba asuntus Sosiais, Jose Luis Guterres iha nia lia kmanek ba lansamentu Consorsium Contractor de Eletrisidade afirma katak, Xanana nudar eis komandante gerileirus ba libertasaun nasional hatudu duni ninia dedikasaun hakarak hatur paz, estabilidade no dezenvolvimentu ba povu ida ne’e.
Jose Luis argumenta katak, Xanana hanesna lider rezistensia ida ne’ebe sai Primeiru Ministru diak liu kompara ho Primeiru Ministru seluk-seluk iha mundu ne’e.

“Ita luta para lori paz no moris diak ba povu tomak. La bele familia ida ka grupu ida deit mak riku iha rai ida ne’e,” Jose Luis afirma hikas

terça-feira, 1 de fevereiro de 2011

CJITL: Xanana Gusmao Husu FFDTL Respeita Dutrina Militar

Xanana Gusmao Husu FFDTL Respeita Dutrina Militar

altBreaking news, Primeiru Ministru Xanana Gustamo hateten katak loron Falintil Forsa Defeza Timor Leste – FFDTL hanesan loron bo’ot ba Falintil no tenki respeita doutrina militar.
Xanana Gusmao hateten ida ne’e iha nia mensajen ba nasaun, relasiona ho loron FFDTL ne’ebe selebra, Quarta feira ohin iha Dili.

“Loron Falintil hanesan loron bo’ot ba Forca Armadas sira ho selebrasaun ida ne’e atu bele refleta fali historia ne’ebe uluk nia no atu nune labele halu loron istoria ne’e”dehan Xanana iha Palasio Prezidente Nicolao Lobato, Terca (01/102).

Nia mos informa tan katak husu mos ba forca armadas sira hanesan ofisiais, sarjentu no atu bele kaer metin nafatin dutrina militar nia iha instituisaun F-FDTL nia.

“Ita tenke fo valor ba loron ida ne’e tanba loron ida ne’e loron importante ba Falintil sira atu bele fo nafatin sira nia fiar hodi luta hasoru inimigu hoti liberta rai ida ne’e”dehan nia.

Nia salienta tan katak husu mos ba povu tomak iha rai ida ne’e atu bele respeitu mos loron Falintil no mos bele partisipa mos iha loron bo’ot ida ne’e.(Pedro Delfim/CJITL)

PARTIDO CNRT DOKO TAN SUKU LAO-ALA ERMERA


Tempo Semanal Ermera


Vice Presidente CNRT ho dirasaun
 Nacional Partido CNRT to’o iha suku Lao-Ala Ermera
Partido CNRT hanesan partido nebe lidera IV Constitusional agora halo konsolidasaun barak-barak iha teritorio tomak. Alende iha distritu sira hanesan Lospalos, Viqueque e mos Baucau agora hametin tan konsolidasaun iha suku Laola iha Ermera iha sabdu dia 15 Janeiro 2011. Konsolidasaun ida ne’e partisipa militante lubuk boot ida nebe ke iha suku refere. Dirasaun Nacional CNRT nebe participa mak Vice Presidente Partido CNRT, Kordenator Konsolidasaun CNRT Ermera Cicilio Caminha, Secretario Estado Recursus Naturais Rigoberto, Secretario Estado Siguransa Frnasisco Guteres, Secretario Estado Defesa Julio Tomas Pinto, Cordenador CNRT Ermera, Secretario CNRT Ermera. Iha konsolidasaun ida ne’e hahu ho dada bandeira nasional e mos bandeira CNRT.

Kordenador Konsolidasaun CNRT
Deputado Cecilio Caminha
 ho Militante sira iha Lao Ala Ermera
Vice Presidente CNRT nian iha ninia intervensaun hateten katak Partico CNRT nebe lidera husi Maunboot Xanana Gusmao hakarat hadi’a povo ida ne’e nia moris. Alende ida ne’e mos hakarak hadia infrastrutura nebe iha Timor laran tomak. Laos mai para servi deit militante CNRT mas ba povo Timor Leste tomak. Konsolidasaun ida ne’e parte ida husi programa partido ninia atu prepara an tama iha elisaun geral 2012 ninian. Vice Presidente CNRT ne’e mos hateten katak ,maun Boot Xanana mos hato’o ona katak iha 2012 CNRT hakarak lao mesak ou ukun mesak tamba ne’e ita tenki servisu diak liu para suporta ideia maun boot nian ideia ida ne’e. E ideia ida ne’e laos hanesan ambisaun ukun mesak mas ukun mesak para servi diak liu ba povo terus nain ida ne’e. Nia mos isplika tan katak CNRT ida movimento uluk dissolve tiha maibe depois analiza situasaun krizi 2006 e mos ema e partido seluk nebe governa iha 2002-2006 Maun Boot hari’I fali Partido CNRT para kontinua spirit CNRT uluk nian para lori rai ida ne’e diak liu iha futuru.

Iha fatin nebe hanesan Deputado Cecilio Caminha nebe hanesan mos Cordenador ba Konsolidasaun CNRT Ermera hateten katak CNRT sei manan duni iha Ermera tamba tuir nia konsolidasaun barak tiha ona halao iha Ermera.

Nia mos hametin liu tan katak ukun mesak atu haforsa liu tan atu foti desizaun diak liu iha guvernasaun nian. E importante liu mak ami sei garante katak guverno sei hari’i uma 5 ba suku ida ne’e sei realiza duni iha teritorio tomak inklui iha suku Laoala Ermera ida ne’e. Deputado Cecilio mos isplika katak Partido ida ne’e ninia movimento atu ba liu oinsa dezemvolvi nasaun ida ne’e diak.

Militante Partido CNRT rona hela
Vice Presidente Vergilio Smit nia mensagem
Secretario Siguransa iha ninia intervensaun hato’o katak Guverno ida nebe ho maun boot nia lideransa agora hadi’a buat barak iha rai ida ne’e. Parte ida mak hadia PNTL nebe bolu naran Reforma Siguransa e Defesa.

PNTL labele politizado tamba PNTL ne’e instituasaun ida nebe hare liu ba intereses nasional. Secretario Estado da Siguransa mos hato’o katak iha krizi 2006 F-FDTL mak hemu tua, PNTL mak lanu tamba ne’e mak ninia komando rahun.

Nia mos temi konaba promosaun nebe halo ba PNTL sira iha tinan 2010. Atu hakoto ninia mensagem, Secretario Estado Siguransa mos hato’o katak ho lideransa Maun Boot Xanana Gusmao nian ita kria stabilidade ba nasaun ida ne’e. Tamba ne’e, hatun nian, iha 2012 imi vota ba Maun boot atraves Partido CNRT ne’e signifika katak imi vota ba stabilidade nasional. Mensagem ikus ida ne’e halo militante sira basa liman e antusiasmo makas liu tan.

Iha tempo nebe hanesan Secretario Estado da Defesa hato’o mos asunto 2 ba militante CNRT sira katak permeiro ; Dezemvolvimento Seitor Defesa. Uluk F-FDTL hanesan ema ida karik iha ninia ulun la iha isin lolon e iha ain.

Ne’e atu hateten deit katak Konstituasaun artigo 146 la iha lei sira nebe regula maibe hakat liu kedas ba lei organic F-FDTL ninia. Maibe agora Guverno kompleta tiha ona lei sira nebe ita persiza purtantu isin lolon sira ne’e ita kria tiha ona tamba ne’e F-FDTL agora sai orgaun importante ida ba rai ida ne’e. Nia mos hateten katak F-FDTL la bele mete politica maibe nia tenki hatene politica. Lei disiplina military mos iha tiha ona tamba ne’e F-FDTL sei implementa lei sira ne’e. Sigundo; Asunto Stabilidade Nasinal nian. SED ne’e mos hateten katak se stabilidade la iha dezemvolvimento mos sei lala’o tamba ne’e husu ba militante CNRT hotu bele koopera para kria stabilidade ba rai doben ida ne’e.

Nia mos dehan katak Timor Leste durante ne’e hetan krizi kada tinan rua purzemplu iha 2002 iha krizi nebe implika ba suku loza Helo Mister, Dr. Marie Alkatiri nia uman e ema balun mos mate. Iha 2004 akontese tan violencia iha Lospalos nebe involve F-FDTL balun e estado hari’I komisaun ida halo investigasaun Presidente Comisaun B PN Sr. Jose Manuel Fernandes mak lidera.

2006 mosu tan krizi boot mak krizi politica military. Iha 2008 mosu tan atentado ba Chefi de estado e mos chefi de guverno. Maibe so iha 2010 mak guverno konsege hakotu tiha “rantai” violencia ou krizi. Tamba ne;e Permeiro Ministro hanesan mos Presidente CNRT iha ninia intervensaun iha Parlemento NAsional iha debate osamento hateten katak 2011 hanesan tinan nebe tenki nakunu ho paz e stabilidade. (TS)

Bispo Nain Tolu Hasoru PM Xanana, “Osan Bot Tenki Ba Povu”

Terça-feira, 1 de Fevereiro de 2011


.
Jornal Nacional Diário - Tersa, 01 Febereiru 2011

Dili-“Bispo Basilio do Nascimento afirma, osan bo’ot ne’ebé Governubtau hamutuk U$1 biliaun resin, importante maka tenki fo benefisiu ba Povu.
Kestaun ne’e haktuir husi Bispo Dom Basilio do Nascimento hafoin hamutuk ho Bispu nain rua seluk, Bispo Alberto Ricardo ho Bispo Norberto Amaral hasoru malu ho Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, Segunda 931/01) iha Palacio do Governu, Dili.

Bispo Basilio do Nascimento koalia, se atu halo diak ba Timor Leste, osan ne’e atu biliaun ida ou Biliaun rua, importante maka osan hirak ne’e halo diak ba Timor Leste.

“Hau nia opiniaun laos osan barak ka osan oituan, hau nia opiniaun ne’e dehan, osan, ita ema ne’e iha ita nia merkadu ita presija osan hodi sosa sasan, ne’e duni hau repete fali katak, atu osan barak ka oituan, hau nia hakarak maka osan hirak ne’e atu halo diak ba Timor Leste no ba Timor oan sira,”katak Bispo Basilio.

Husu kona ba igreja nia hare kona ba kapasidade Governu nian, Bispo Basilio hateten, nia laos tekniku finansas nian, nia laos hola parte ekipa kontrolu nian i laos tur iha Parlamentu Nasional, ne’e duni tuir ingles foun katak, laos ninia ‘urusan’.

Bispo Diosese Baucau ne’e koalia, buat ne’ebe atu halo iha rai ne’e maka, oinsa Timor Leste hetan benefisiu.

Entertantu iha fatin seluk, antes ne’e Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao koalia iha debate Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2011 iha Parlamentu Nasional katak, osan ne’ebe Governu aloka iha tinan ne’e atu halo dezenvolvimentu ba povu no nasaun ida ne’e.

Proposta OJE 2011 ne’ebe governu apresenta ba Parlamentu Nasional hamutuk U$985 miloens, maibe depois liu husi diskusaun iha Parlamentu Nasional, deputado sira halo proposta barak hodi aumenta OJE 2011 sae tiha ba U$1 biliaun resin ne’ebe aprova iha Parlamentu Nasional ho votus 42, kontra 21, no abstensaun 1. das

PM Hirus Minitru Dezenvolvimentu Economia Tan Ba Tenta Troka Centru Refujiadus ho Pipa Greater Sunrise


.
TEMPO SEMANAL - 01-01- 2011

Tuir fontes jornal ne'e ninian iha konsellu de Ministru hodiseik (30/01) PM Xanana ruun nehan ba Ministru Ekonomia no Dezenvolvimentu Joao Gonsalves tan ba ninia intervista ba jornalista sira ne'ebe ministru ne'e tenta atu troka kadoras Mina no gas iha Greater Sunrise ho proposta Centru Refujiadus husi Primeira Ministra Australia.
Fontes ne'e mos informa katak DR. Joao Goncalves nega katak nia ko'alia lia fuan sira ne'e foin lalais liu ba maibe durantee debate orsamentu do Estadu Membru Governu ne'e informa katak,"Ha’u mak atu lidera prosesu negosiaun ida ne’e karik ha’u dehan nune’e. Ha’u foo uluk kondisaun preliminar rua. Ida premeiru, Pipeline ne’e tenke mai iha Timor. Ida segundu ne’ene, se atu foo fatin ruma tau refujiadus sira ne’e, imi ba dezenvolve fatin sira ne’e. Tau bee mos, tau eletrisidade, tau estradas ne’ebe di’ak, tau ponte kais ida, kampu aviasaun oan ida. Bu’at ne’ebe mak ita nia populasaun, ita nia povu presiza," dehan DR. Joao Goncalves ba jornalista sira iha uma fukun Parlamentu Nasional semana kotuk.

Ministru ne'e hatutan katak, "Centru refujiaduz karik mak loke iha Timor mos, la’os bu’at ne’e katak sira atu mai permanente iha ne’e. Tinan lima ka balun bele to’o tinan sanolu karik bu’at ne’e bele taka ona. Bu’at taka tiha ona, bu’at ne’ebe sira halo iha ne’ene hela ba ita nia povu, ita nia populasaun, ba ita rain."

Fontes Jornal Tempo Semanal ne'e mos dehan PM Xanana hateten ba Ministru Joao katak, " Uluk Ministru foo ona Atauro ba Sira (Refujiadus)."

Governu harii ona ekipa kompostu husi Vice Ministru Estranjeiru ho Sekretariu Estadu Seguransa maibe seidauk l,oke ibun Ministru sira seluk maka hahu ko'alia uluk ona.

Membru do Governu ida seluk mos sente sokadu ho lala'ok ministru Joao ne'ebe ladun konsidera ninia lia fuan. "Primeiru Ministru maka lidera Governu no seidauk foo poder ida ba sira Ministru Joe atu ko'alia. Ministru ne'e ko'alia arbiru de'it."

Jornal ne'e koko konfirma mos ho membru do Governu seluk fali mos dehan hanesan. "Hodiseik iha konsellu dos Ministru PM hirus loos kona ba deklarasaun Ministru Joao ninian ne'e."

Tuir analizador politiku Nelson Koreia hateten katak Jornalista sira ko'alia ho "Wrong Person" (ema sala).

"Sr. Joao Goncalves, nia la reprezenta state, nia so ministru dezenvolvimentu ekonomia. I la iha mandatu especial ida para nia atu ko'alia kona ba bu'at ida ne'e. Ne'e nia opinaiun ida ke bele halo satisfas de'it ema tan ba nia iha ligasaun emosional ho Australia," dehan Nelson.

Tuir Nelson katak Ministru Ekonomia salta tama ona ba area ema seluk ninian. "Area ida ne'e la'os ninia area para nia komentariu," kritika nelson.

"Ita labele kahor buat ruma ne'e. Problema pipeline ne'e direitu juridiku. No centru refujiadus ne'e problema internal Australia ninian," Remata nelson.

Iha parte seluk wainhira jornal ne'e konfirma fali sekretariu do Estadu rekursus Naturais Alfredo Pires mos rekuinese katak iha diskusaun manas entre membru do Governu hodiseik maibe, "presiza separa asuntu greater Sunrise ho centru Refujiadus.

Sekretariu Estadu ne'e dehan Ministru ekonomia informa ona ba membru Governu sira katak ninia deklarasaun ne'e halo iha tinan kotuk maibe tuir loloos deklarasaun ne'e ministru foo ba jornalista sira iha tempu durante diskusaun orsamentu do estadu tinan 2011 iha uma fukun Paralamentu nasional.

Nia deskorda ho Ministru Dezenvolvimentu ekonomia Joao Goncalves kona ba atu troka kadoras ho centru refujiadus. (TS).