sexta-feira, 20 de janeiro de 2012

Sekretariu Jeral CNRT: Kandidatu Prezidente Republika Hotu Potensial

Dili. Jornal Nacional Diário (JND). Partidu Congresu Nasional Rekonstrusaun Timorense (CNRT) ne’ebe lidera husi Kay Rala Xanana Gusmao, atual Primeiru-Ministru konsidera kandidatu Presidente Republika ne’ebe agora iha mesak potensial.

Kestaun ne’e haktuir husi Sekretariu Jeral Partidu CNRT, Dionisio Babo ba Jornalista sira, Quarta-Feira (17/01), relasiona ho informasaun balun ne’ebe sai husi ekipa sucesu kandidatu Taur Matan Ruak (TMR) nian balun dehan, CNRT apoio TMR.

“Iha konferensia nasional partidu CNRT iha dia 7-8 Janeiru foin lalais ne’e, hateten katak, pozisaun formal partidu nian maka, la temi sai kandidatu nia naran, maibe atu hili kandidatu ne’ebe deside tiha ona iha konferensia”, koalia Dioniso Babo.

Kriteriu hanesan ema ne’e tenki iha integridade, ema ida ke’e moris terus ho povu iha situasaun difisil, ema ne’ebe maka bele representa rai ne’e ba liur, ema ne’ebe maka respeita konstituisaun, ema ne’ebe maka bele servisu hamutuk ho partidu CNRT no ninia lideransa, e ema ida ne’ebe maka fó nia hanoin hodi moris ho povu ida ne’e, ida ne’e maka kriterius ne’ebe iha, ne’ebe militantes sira sei livre atu hili nia kandidatu Prezidente bazeia ba kriterias ne’ebe iha.

“Militante sira iha direitu tomak atu interpreta hodi hateten se maka sira hakarak vota, tuir sira prense kriterias ne’ebe iha, e militantes CNRT sei vota livre hanesan sidadaun ida, tanba CNRT la iha naran kandidatu ba Presidente Republika, e CNRT hakarak Presidente ida sai mahon ba ema hotu”, katak Dionisio Babo.

CNRT mos hakarak Presidente Republika ida atu garante unidade nasional, estabilidade nasional no iha rekonsiliasaun, e oinsa maka prepara planu atu hadia povu hotu ninia moris.

“Ita agora dadaun ne’e iha figura potensiais ne’ebe maka sai kandidatu ba Presidente Republika e sira ne’e maioria mai husi Veteranus hotu, tamba agora ne’e ema hotu sei fo valores ás tebe-tebes ba veteranus sira, ema sira ne’e ita la kestiona sira nia partisipasaun iha luta, hanesan Taur, La Sama, Horta, Lugo, Rogerio Lobato, Abilio de Araujo no seluk tan e sira mesak potensial atu lidera nasaun ne’e”, haktuir Dionisio Babo.

Dionisio Babo koalia, lider potensial foun atu lidera nasaun Timor-Leste maka hanesan La Sama no Taur hanesan segunda jerasaun nian. Tanba ne’e, CNRT fo liberdade ba nia militantes atu fihir Presidente republika hodi sai mahon ba ema hotu, ne’eduni militantes ida-idak, iha liberdade atu hili lider ba Nasaun ida ne’e. (das)

Fonte: Jornal Nacional Diário (JND), edisaun Quinta-feira (18/01/2012), Ppaj. 5)!

quinta-feira, 19 de janeiro de 2012

Timor-Leste: CNRT NÃO QUER COLIGAÇÃO


Jornal Digital

Díli – O Presidente da República, José Ramos-Horta, disse que o Primeiro-ministro, Xanana Gusmão, não quer uma aliança para formar Governo, depois das Eleições Parlamentares de 2012.

De acordo com José Ramos-Horta, Xanana Gusmão terá dito que uma aliança poderá criar vários problemas no Governo.

«O Primeiro-ministro disse que não quer uma coligação», referiu o Presidente da República, acrescentando que Xanana Gusmão afirmou que houve muitos progressos desde que a aliança foi formada, em 2007, mas também surgiram muitos problemas.

Se um partido quiser governar sozinho terá que ganhar a maioria absoluta nas eleições, disse José Ramos-Horta.

Samuel Mendonça, deputado e secretário-geral do Partido Democrático (PD) disse que o seu partido gostaria de formar uma coligação depois das Eleições mas sujeita a critérios que os outros partidos deverão reunir.

O PD não quer que antigos membros que tenham deixado outros partidos tenham assento no Parlamento, referiu o responsável do PD.

O secretário-geral do CNRT, Duarte Nunes, disse que as declarações de Samuel Mendonça também afectam o seu partido, uma vez que, muitos antigos membros do PD pertencem agora ao CNRT.
Duarte Nunes disse ainda que o seu partido nunca iria «curvar-se» perante outras formações políticas.

O responsável é de opinião que, se ouros partidos pretenderem formar Governo com o CNRT, terão que aceitar o Plano Estratégico de Desenvolvimento Nacional como prioridade para o país.

«O CNRT não se vai sujeitar a critérios de outros partidos. Nós temos os nossos», disse Duarte Nunes.

(c) PNN Portuguese News Network

CNRT defini de’it kritériu prezidente foun, Seidauk Temi Naran


20 de Janeiro de 2012, 09:07
 
Horseik, sekretáriu jerál husi partidu Conselho Nacional de Reconstrução de Timor (CNRT, atuál governu), Dionísio Babo haktuir katak, sira sei hatudu ba sira ninia militante kona-ba kritériu hodi hili prezidente ba tinan 2012 nian ne’ebé sira sei la temin ema ne’e nia naran.

Tuir sekretáriu husi partidu CNRT katak, iha konferénsia nasionál ne’ebé hala’o iha inisiu fulan Janeiru liu ba sira desidi ona katak, kandidatu ida ne’ebé atu sai nu’udar prezidente Timor-Leste nian, tenke ser ema ida ne’ebé independente, nia tenki iha kbi’it kona-ba jestaun polítika nó nia mós tenki modera instituisaun demokrátika hothotu ne’ebé halo parte ba Estadu.

“Iha konferénsia nasionál ne’ebé ami ninia partidu hala’o iha loron 7 nó 8 fulan Janeiru liu ba, ami desidi ona katak CNRT sei la fó apoiu ba kandidatu ne’ebé mai husi partidu seluk, maibé sei fó apoiu ba kandidatu independente”, tenik Dionísio Babo ba ajénsia Lusa.

Kandidatu ne’ebé hili husi ami ninia partidu ne’e tenki iha mós “kbi’it atu reprezenta nasaun Timór ne’e ba mundu, tenki iha sentidu nasionalizmu ho patriotizmu nó kandidatu refere tenki komprende kona-ba papel governu nó opozisaun nian”, hatutan tan Babo.

“Buat hirak ne’e mak sai nu’udar kritériu ne’ebé ami desidi durante hala’o konferénsia nasionál iha tempu ne’ebá nó ho kritériu hirak ne’e mak ami sei orienta militante husi ami ninia partidu hodi hili sira ninia kandidatu”, esplika Dionísio Babo.

Tuir sekretáriu jerál husi partidu CNRT ne’e katak, oras ne’e daudaun sira ninia partidu sei la fó sai naran husi kandidatu ruma.

“Karik sei hala’o tan segunda volta, mak partidu CNRT sei tetu hikas fali kona-ba pozisaun refere nó sei haree atu hili opsaun ida ne’ebé di’ak liu ba Estadu nó ba mós povu”, hatutan tan Babo.

Bainhira ajénsia Lusa husu hodi haktuir katak militante husi partidu CNRT barak fó sai katak partidu CNRT sei fó apoiu ba jenerál Taur Matan Ruak, nó Dionísio Babo hatan fali, nia komprende.

“Membru hothotu ne’ebé halo parte iha estrutura nivel baze husi partidu CNRT nian mesak ema husi tempu rezisténsia armada nó klandestina nian de’it, tanba ne’e mak sira iha ligasaun íntima nó emosionál ba figura balun ne’ebé mós kandidata-aan atu hodi sai hanesan prezidente repúblika ba tinan oin mai”, haktuir Dinísio Babo.

Tuir Dionísio Babo “CNRT respeita ba pozisaun husi estrutura baze hirak ne’e, maibé tuir pozisaun formál husi partidu refere seidauk fó sai kandidatu ruma nia naran, ba eleisaun husi primeira volta”.

Iha loron 17 fulan Marsu, Timor-Leste sei hala’o eleisaun prezidensiál.

Ema hirak ne’ebé fó sai ona sira ninia kandidatura ba eleisaun prezidensiál nian mak hanesan, Taur Matan Ruak, nu’udar eis-xefe Forsa Armada, prezidente parlamentu, Fernando Lasama de Araújo ne’ebé hetan apoiu husi Partidu Demokrátiku (PD) nó Manuel Tilman, nu’udar deputadu ne’ebé hetan apoiu husi partidu KOTA (União dos Filhos Heróicos da Montanha).

Atuál prezidente, José Ramos Horta seidauk fó sai ba públiku, karik Nia sei kandidata hikas fali ninia-aan hanesan prezidente repúblika ba tinan oin mai ká la’e.

Lusa/Fim

CNRT só definiu critérios para escolha do próximo Presidente do país, sem indicar nomes

Díli, 19 jan (Lusa) - O secretário-geral do Conselho Nacional de Reconstrução de Timor (CNRT, no poder), Dionísio Babo, disse hoje que o partido apenas indicou aos militantes critérios para a escolha do próximo Presidente do país e que não vai indicar nomes.

Segundo o secretário-geral da CNRT, na conferência nacional, realizada no início de janeiro, foram apenas decididos os critérios que o candidato a Presidente de Timor-Leste deve ter e que passam por ser uma pessoa independente, com capacidade de gestão política e para moderar as instituições democrática do Estado.

"Segundo a decisão da conferência nacional que teve lugar nos dias 7 e 8 de janeiro, o CNRT não vai apoiar nenhum candidato que venha de outro partido político, mas sim apoiar candidatos que se apresentem como candidatos independentes", afirmou à agência Lusa Dionísio Babo.

O candidato deve também de ter "capacidade para representar Timor no mundo, sentido de nacionalismo e patriotismo e compreender qual o papel do governo e da oposição", disse.

"Estes são os critérios que a conferência nacional do partido decidiu e que vai guiar os militantes do partido para fazer a sua escolha", referiu Dionísio Babo.

Segundo o secretário-geral do CNRT, o partido não vai, neste momento, mencionar qualquer nome.

"Caso haja segunda volta o partido irá reconsiderar essa posição e ver qual será a melhor opção para o bem do Estado e do povo", acrescentou.

Questionado pela agência Lusa sobre o fato de vários militantes do CNRT estarem a anunciar o apoio do partido à candidatura do general Taur Matan Ruak, Dionísio Babo disse que compreende.

"A maioria dos membros que formam a estrutura do partido a nível das bases são pessoas que fizeram parte da resistência armada e da clandestina e por isso têm uma ligação íntima e emocional com certas figuras que hoje têm uma candidatura à presidência da República", afirmou.

Segundo Dionísio Babo, o "CNRT respeita a posição dessas estruturas de base, mas a posição formal do partido é não mencionar nenhum nome de candidatos na primeira volta".

As eleições presidenciais de Timor-Leste realizam-se a 17 março.

Anunciaram já publicamente a sua candidatura às presidenciais Taur Matan Ruak, ex-chefe das Forças Armadas, o presidente do parlamento Fernando La Sama de Araújo, apoiado pelo Partido Democrático (PD), e Manuel Tilman, deputado, apoiado pelo partido KOTA (União dos Filhos Heróicos da Montanha).

O atual Presidente, José Ramos-Horta, ainda não disse se vai recandidatar-se ao cargo.

MSE.

Lusa/Fim

“PD Prontu Koliga, CNRT Lakohi”

.Jornal INDEPENDENTE - Kinta, 19 Janeiru 2012

Partidu CNRT no Partidu PD hamosu idea deferensia, ida-idak kontinua hametin pozisaun sei la haktuk ba malu.

Partidu Demokratiku fo sai sira nia kriteriu pronto halo koligasaun ho partido boot seluk, bainhira partido ne’ebe atu halo koligasaun tenki hasai ema hirak ne’ebe uluk involve iha PD, ne’ebe oras ne’e iha partidu seluk, iha estrutura Governu no Parlamentu Nasional.

Maibe, Pozisaun CNRT kontradis ho PD nian, katak lakohi halo koligasaun ho partidu sira seluk, tanba koligasaun halo ulun moras, realidade hatudu iha ukun Governu AMP nian.

Aliende ne’e, kriteriu seluk mos PD lakohi Presidenti ida ne’ebe seidauk iha fe’en kaben, maibe CNRT hili kulker kandidatu ne’ebe independente.

Ba kestaun ne’e, Adjuntu Sekretariu Jeral CNRT dehan,” Ami (CNRT) sei la hakruk ba ema seluk nia kriteriu, ami iha ami nia rasik,” deklara Duarte ba Independente horsehik iha Parlamentu Nasional.

Nia hatutan, desijaun ne’ebe CNRT foti mak iha prosesu nomeasaun ba membru governu sei dependente ba Primeiru Ministru hodi hili ema ne’ebe iha kapasidade.

Aliende ne’e, antes ne’e mos Presidenti Partido CNRT Xanana Gusmao hatete, nia lakohi halo koligasaun ona iha futuru, tanba esperensia tinan 5 AMP ukun iha problema barak.

“Konferensia ne’ebe iha, nia (Xanana) hatete, hau lakohi tan koligasaun,” dehan Ramos Horta hodi asaran PM Xanana nia lia fuan.

Ho hanoin PM xanana nian ne’e, Horta dehan, importante maka iha eleisaun Jeral 2012 tenki iha partidu ida manan maioria klara no lider sira ne’ebe manan duni husi povu nia konfiansa.
.

segunda-feira, 16 de janeiro de 2012

Arsenio Bano: “CNRT La Fiar An La’o Ba Oin”, Militante CNRT; Arsenio Bano la Le Konstituisaun.

Senin, 16 Januari 2012

Tuir Jornal TP, Edisaun Kuarta Feira, 11 Janeiro 2012, Vice Presidente Partidu Fretilin, Sr. Arsenio Bano haten katak, Partidu CNRT la fiar an hodi la’o ba Oin, tamba hanesan Partidu nebe bo’ot maibe laiha kandidatura ba Presidente Republika. Tuir membru Parlamentu ida ne’e katak partidu bo’ot hakarak manan kadeira 45+1 iha, maibe laiha kandidatura ba Presidente. Iha parte ida Sr. Arsenio Bano hakarak atu rekonhese duni katak CNRT nudar partidu bo’ot ida iha Timor Leste agora, se kompara ho partidu Fretilin nebe nia rasik mak Vice Presidente no Portavos nia Sekretariu Geral Dr. Mari Alkatiri.

Hatan ba kestaun Deputadu CNRT iha Parlamentu Sr. Aderitu Hugo hateten katak, CNRT sei anunsia oficialmente depois de Presidente da Republika hasai Kalendariu eleisaun iha tempu oin mai. Ne’e atu hateten katak CNRT hatene saida mak nia tenke halo no ba se mak nia tenke Apoio.

Wainhira dada lia ho militante ida Sr. Amanu iha Sede partidu CNRT nian iha Bairos dos Grilos, Amanu Haktuir katak, Arsenio Bano maske depotadu mais nia rasik lahatene ou finzi lahatene konaba Konstituisaun nebe koalia konaba Kompentensia no knar Presidente da Republika nian. Tuir nia katak, CNRT laos nar-naran apoio deit kandidatu ida ou lakohi apresenta kandidatura, CNRT hatene oinsa tau an iha situasaun ida ne’e. Nia kaer ba Presidente partidu nian Hanoin katak, “ita laos serbisu atu hetan deit kadeira Presidente nian ida, maibe liu tan ida ne’e ita hakarak serbisu atu hetan Maoria Absoluta tuir ho meta P-45+ iha Eleisaun Legislativa, nia haktuir. (AC)

CÓDIGO DE CONDUTA DOS CANDIDATOS À PRESIDÊNCIA DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE

CÓDIGO DE CONDUTA DOS CANDIDATOS À PRESIDÊNCIA DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE

.
 
REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE
MINISTÉRIO DA ADMINISTRAÇÃO ESTATAL E ORDENAMENTO DO TERRITÓRIO
SECRETARIADO TÉCNICO DA ADMINISTRAÇÃO ELEITORAL 

N.º: /STAE/X/2011

O presente código visa estabelecer as regras de conduta a serem observadas pelos candidatos à Presidência da República Democrática de Timor-Leste.

Assim, a COMISSÃO NACIONAL DE ELEIÇÕES aprova, ao abrigo do disposto na alínea c) do artigo 8.º da Lei n.º 5/2006, de 28 de Dezembro, com as alterações introduzidas pela Lei n.º 6/2011, de 22 de Junho, conjugado com o disposto no nº 2 do artigo 67.º da Lei N.º 7/2006, de 28 de Dezembro, com as alterações introduzidas pela Lei n.º 8/2011, de 22 de Junho, para valer como código de conduta, o seguinte:

CÓDIGO DE CONDUTA

Durante todo o processo eleitoral, os candidatos à Presidência da República, os seus representantes e os seus apoiantes, devem cumprir as seguintes regras de conduta:

1.Aceitar e cumprir escrupulosamente a Constituição, as leis, os regulamentos e demais disposições normativas da República Democrática de Timor Leste;

2.Aceitar os resultados legítimos da eleição ou contestá-los no Tribunal competente, nos termos das leis eleitorais em vigor;

3.Participar no processo eleitoral de forma pacífica, democrática e transparente;

4.Conduzir a campanha eleitoral de forma positiva através das suas propostas políticas e dos seus programas de acção;

5.Realizar a propaganda eleitoral nos termos e limites das leis e dos regulamentos eleitorais em vigor;

6.Contribuir para a informação esclarecida e consciente dos cidadãos eleitores sobre a sua candidatura;

7.Contribuir para que os cidadãos eleitores votem de forma livre e não exercer sobre os mesmos qualquer tipo de influência ilegítima;

8.Respeitar os direitos dos outros candidatos, permitindo a livre disseminação de ideias, num ambiente pluralista e livre;

9.Respeitar a liberdade de imprensa e dos meios de comunicação social;

10.Não impedir, por qualquer meio, que os outros candidatos e os seus apoiantes exerçam a propaganda eleitoral e as actividades da campanha eleitoral a que têm direito;

11.Não impedir o direito de qualquer cidadão eleitor de participar em qualquer actividade de campanha eleitoral levada a cabo por outros candidatos e os seus apoiantes;

12.Cooperar com todas as autoridades que detenham responsabilidades no processo eleitoral, em especial, o STAE, a CNE e o STJ, bem como os oficiais eleitorais, os fiscais de candidaturas, os observadores eleitorais (nacionais e internacionais), os profissionais dos órgãos de comunicação social, as forças de segurança, assim como os demais candidatos e os seus apoiantes;

13.Respeitar o carácter secreto do voto;

14.Não obstruir indevidamente o trabalho de todos aqueles que detêm funções no
processo eleitoral;

15.Durante a campanha, usar linguagem que contribua para um ambiente pacífico, não difamando, ameaçando, incitando à violência ou dirigindo críticas de natureza pessoal ou de género sobre qualquer pessoa ou grupo de pessoas, nomeadamente outros candidatos e os seus apoiantes;

16.Respeitar a propriedade privada e os edifícios que constituem propriedade pública, abstendo-se de colar cartazes, escrever ou pintar propaganda eleitoral sem a autorização devida;

17.Não exercer propaganda eleitoral em locais religiosos, tais como: igrejas, mesquitas, templos ou outros locais de culto;

18.Abster-se do uso indevido de bens do Estado e de funcionários públicos para efeitos de propaganda e de campanha eleitoral;

19.Não utilizar os cargos públicos como instrumentos de campanha;

20.Respeitar os deveres de neutralidade e de imparcialidade a que estão sujeitos os funcionários públicos em geral e, em especial, os funcionários da administração eleitoral ou os que com ela colaborem;

21.Respeitar as datas do calendário eleitoral;

22.Comprometer-se a resolver as disputas relativas à campanha eleitoral entre as candidaturas, de forma pacífica e através do diálogo;

23.Denunciar quaisquer comportamentos que ponham em causa a observância dos princípios e regras enunciados no presente código;

24.Não vincular a candidatura a partido político, por ser expressamente proibida;

25.Não utilizar o material definido no nº 3 do artigo 3º do Regulamento da Campanha Eleitoral que vincule o candidato a partido político, por ser expressamente proibido;

26.Garantir que o seu representante, os apoiantes e os fiscais de candidatura tenham conhecimento, cumpram e façam cumprir este código.

O presente regulamento entra em vigor no dia seguinte ao da sua publicação no Jornal da República.

Código de Conduta proposto pelo STAE.
Díli, 7 de Outubro de 2011
______________________
Tomás do Rosário Cabral
Director Geral

Aprovado em Díli: 28 de Novembro de 2011 pela Comissão Nacional de Eleições - CNE