quarta-feira, 12 de outubro de 2011

Próximas eleições vão determinar capacidade de timorenses gerirem o seu futuro - CNRT

Díli, 12 out (Lusa) - O secretário-geral do Conselho Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), Dionísio Babo, disse hoje à Agência Lusa que as eleições presidenciais e legislativas do próximo ano vão determinar a capacidade dos timorenses para gerir o seu futuro.

"Timor como país independente vai gerir sozinho estas eleições, claro com a ajuda da comunidade internacional, mas o que vamos ver são duas eleições organizadas pelas instituições do país e eleições que vão determinar se o povo tem potência para se desenvolver para melhor no futuro ou não", afirmou Dionísio Babo.

Lembrando os problemas verificados em eleições anteriores, o secretário-geral do CNRT, partido que lidera a coligação governamental, disse acreditar que nas eleições do próximo ano "não vai acontecer nenhuma coisa".

"Isto vai ser como um teste para o país para declarar ao mundo se já pode operar sozinho no futuro ou se ainda precisa de algum apoio para desenvolver as suas instituições, que ainda são muito frágeis", destacou.

Questionado sobre se o CNRT está preocupado com a segurança nas eleições gerais em 2012, Dionísio Babo respondeu que o partido "não está nada preocupado".

Segundo o secretário-geral, nos últimos três anos o partido tem feito uma campanha para que haja "estabilidade, reconciliação nacional e unidade nacional".

"A maioria do povo timorense já está cansada de conflito e eles querem que Timor seja um país de estabilidade, um país de paz, um país onde não haja mais conflito no futuro", disse.

Questionado pela Lusa sobre o fim da Missão Integrada da ONU para Timor-Leste (UNMIT), previsto para o final de 2012, Dionísio Babo disse que "já é altura de os timorenses tomarem conta da sua própria casa, da sua própria cozinha".

"Mas isso não quer dizer que vamos deixar totalmente o apoio da comunidade internacional", sublinhou.

Segundo o secretário-geral do CNRT, "é bom que a comunidade internacional mantenha um pequeno gabinete em Timor para ajudar o Governo timorense a preparar as suas coisas".

Nas últimas eleições legislativas, em 2007, a Frente de Libertação do Timor-Leste Independente (FRETILIN) venceu o escrutínio, mas o CNRT, liderado por Xanana Gusmão, é que foi convidado a formar Governo, na sequência de uma coligação pós-eleitoral que dava a maioria parlamentar àquela associação política.

MSE.

Lusa/fim

Secretário-geral do CNRT confiante em maioria absoluta nas próximas legislativas


Díli, 12 out (Lusa) - O secretário-geral do Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT), Dionísio Babo, manifestou hoje à Agência Lusa a convicção de que o partido vai ganhar as eleições legislativas do próximo ano com maioria absoluta.

"O CNRT quer apostar para ser o único partido mais votado e estou convencido, 99 por cento, que o CNRT vai ganhar as eleições e porque estou com muita confiança nas condições que o CNRT reuniu até hoje", afirmou à Agência Lusa Dionísio Babo.

Segundo o secretário-geral do CNRT, o "partido vai ganhar com a maioria absoluta" as legislativas de 2012.

Caso o partido não consiga o que está a "projetar", Dionísio Babo disse que avançará para o segundo cenário e vai "trabalhar conjuntamente com outros partidos".

"Caso o CNRT não consiga o que estamos a projetar, acho que podemos ir para um segundo cenário e trabalhar conjuntamente com outros partidos, que também tenham os mesmos objetivos políticos do CNRT para formar um Governo", salientou.

Questionado sobre a possibilidade de uma coligação com a FRETILIN, hoje na oposição, Dionísio Babo disse que em "política tudo pode acontecer", mas salientou que neste momento o CNRT tem "preferência para trabalhar conjuntamente com outros partidos" com quem já trabalhou.

Nas últimas eleições legislativas, em 2007, a Frente de Libertação do Timor-Leste Independente (FRETILIN) venceu o escrutínio, mas o CNRT, liderado por Xanana Gusmão, é que foi convidado a formar Governo, na sequência de uma coligação pós-eleitoral que dava a maioria parlamentar àquela associação política.

Dionísio Babo salientou, contudo, que em relação às coligações o CNRT vai ser mais seletivo.

"Vamos é ser mais seletivos porque estamos conscientes que há muitas dificuldades que estamos a atravessar, segundo há muitas críticas mesmo não fundamentadas na área da corrupção e por isso no futuro o CNRT vai fazer todo o esforço para poder minimizar estas negativas consequências, porque quem está em causa é o povo e por isso estamos a trabalhar para ver se podemos corrigir os erros", explicou.

"Tenho muita confiança de que se o CNRT ganhar as eleições, principalmente as eleições legislativas, nos vamos esforçar para corrigir todos estes erros e vir com uma composição de Governo mais aceitável, mais unificadora e que seja estável", disse.

MSE.

Lusa/Fim
.

CNRT pode vir a apoiar candidatura de Taur Matan Ruak, mas decisões só em janeiro - Secretário-geral

Quarta-feira, 12 de Outubro de 2011

.

Díli, 12 out (Lusa) - O secretário-geral do Conselho Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) disse hoje que não será uma surpresa se o seu partido vier a apoiar a candidatura de Taur Matan Ruak às presidenciais, mas remeteu essa decisão para janeiro.

"A posição do partido irá ser formalmente anunciada depois de uma conferência que vai ter lugar em janeiro de 2012, que irá reunir todos os quadros políticos do partido e de todo o território", afirmou Dionísio Babo à Agência Lusa.

Segundo o secretário-geral do CNRT, durante a conferência "é que se vai decidir se a CNRT irá apoiar qualquer candidato ou vir com o seu próprio candidato para as eleições presidenciais".

Para Dionísio Babo, o general Taur Matan Ruak é uma "figura nacional, uma figura da resistência", acrescentando que também há muitos quadros do partido que fizeram parte da resistência.

"Por isso, não há surpresa se ele vier a ser um candidato potencial do partido, mas isso é uma coisa que vai ser decidida mais tarde", sublinhou.

Dionísio Babo salientou também que o CNRT está aberto a outros candidatos, porque, disse, a "maioria desses nomes que já estão no papel para se candidatem são pessoas que fazem parte da resistência".

"Esperamos mais um, dois meses para ver e o partido decidirá qual será a sua preferência", disse.

O general Taur Matan Ruak, que pediu a demissão da chefia das Forças Armadas no início de setembro, anunciou na segunda-feira que é candidato às eleições presidenciais de 2012 em Timor-Leste.

Nas eleições presidenciais de 2007, o CNRT apoiou José Ramos-Horta, que venceu o escrutínio.

Além de Matan Ruak, também o deputado Manuel Tilman, líder do partido KOTA (União dos Filhos Heróicos da Montanha), anunciou a sua candidatura.

A imprensa timorense tem avançado com vários possíveis candidatos às presidenciais de 2012, sendo apontados o presidente do parlamento timorense, Fernando La Sama Araújo, ou o atual Presidente, José Ramos-Horta, que afirmou recentemente que anuncia em janeiro se se recandidata.

MSE.

Lusa/Fim

terça-feira, 11 de outubro de 2011

FH: Kandidaturas Veteranus lubun ida hadau malu ba 1/3 eleitoradus

Francisco Mauhatu*

Hela deit fulan lima (5) tama ona ba eleisaun Presidensial badala uluk (primeira volta), iha fulan Marsu tinan 2012. Balun kandidatu husi partidus, balun kandidatus mesak (independente), balun fali kandidatu lori Veteranus. Maibe hare ba mai, buat ida maka uni entre kandidatus sira ne’ebe naran mosu, barak liu maka liga ba Veteranus ka pretence ba Veteranus. Kandidatura Taur Matan Ruak (TMR) lori veteranus no veteranus maka kandidatu. José Ramos Horta (JRH), atual Prezidente Republika, mos nia veteranus ida, José Luis Guterres (JLG) nia mos veteranus ida, Fernando Lasama de Araujo (FLA) mos veteranus ida, Abilio Araujo (AA) mos veteranus, Rogerio Tiago Lobato (RTL) mos veteranus, Lucas da Costa (LC) mos Veteranus, se Lu’olo avansa ba kandidatu, mos veteranus.

Uluk veteranus sira hamutuk iha pensamentu ho objetivu ida, maka oinsa trasa planu no estratejia hodi liberta rai ne’e husi kolonialismu no okupasaun rai liur iha ita nia rain. Sira veteranus ida-idak tur no kaer ida-idak nian, oinsa maka liberta rai Doben Timor-Leste.

Liu ona tinan sanulu atu tama ba Restaurasaun Independensia (2002-2012), Iha ona procesu ba Libertasaun ba povu ka emar, veteranus sira mos ba hatudu sira nia komitmentu ba demokrasia hanesan dalan ida hodi tulun ba desenvolvimentu ne’ebe lori ninia impaktu ba moris diak ba povu. Oras ne’e dadaun, veteranus sira hotu-hotu halai taru ba kaer kargu nudar Prezidente Republika, hotu-hotu ba ho diskursu lori veteranus nia naran.

Tuir kandidatu PR2012 Fernando Lasama de Araujo katak, ”Veteranus pertense ba Aset Povu no Nasaun nian, dehan Lasama (FH, 08/10/2011)”. Argumenta tan Lasama, "veteranus nudar patrimoniu historiku pertense ba povu no nasaun tomak, labele politiza no partidariza fali veteranus hodi atinji ba objetivu poder politika, ekonomika no sosial (idem)”.

Tuir sensus 2010, por volta de 80,000 husi populasaun pretence ba Terceira idade. Lojikamente veteranus mos tama ba kategoria ne’e. Karik hasae tan numerous sira ne’ebe nudar votantes ne’ebe iha inklinasaun ba vota tamba “emosaun” ho pasadu (emocionelly associeated voter), numerous maximu bele dada to’o 150,000 votantes ne’ebe konstitui 1/3 husi numerous votus elijiveis.

Diskursu Lasama nian ne’e atu destinu mos ba 2/3 eleitoradus seluk ne’ebe maka determinante iha procesu eleisaun mai ne’e, tanba atu manan eleisaun Presidensial, labele hadau malu deit 1/3 eleitoradus maibe buka garap mos eleitoradus ne’ebe maka dominante iha sosiedade Timor-Leste nian. Populasaun ativu Timor-Leste nian, klosan maka barak iha eleisaun Presidensial 2007, Lasama ninia votus maka determinante ba eleisaun Presidente Ramos Horta iha eleisaun ba dala rua (segunda volta). Atu manan iha eleisaun Presidensial, buka alarga kampu intervensaun iha eleitoradus sira ne’ebe potensial kontribui ba vitoria. Buka alarga tan influensia liu husi trasa planu no estratejia, prepara materia no orientasaun kampane hodi atinji ba objetivu manan eleisaun Presidensial iha tinan 2012. Se koalia veteranus, kandidatus sira ne’ebe naran temi iha letenn, hotu-hotu veteranus, ida-idak kontribui ba procesu ne’e liu husi dalan ida-idak nian. Balun kontribui liu tanba okupa kargu ne’ebe topo lideransa resistensia, balun kontri liu husi meius ida-idak nian, maibe hotu-hotu mesak Veteranus.

Veteranus hotu ne’ebe kandidatu ba eleisaun Presidensial 2012, hadau malu ba 1/3 eleitoradus ne’ebe iha ligasaun emosional iha orientasaun votus iha eleisaun Presidensial 2012!

*Hakerek Nain, hela iha Comoro, Sub-Distrito D. Aleixo!

Lamentsaun Deputadu CNRT: “Deskonfia Dadus Falsu Iha Relatoriu OJE 2011”

Jornal INDEPENDENTE - Tersa, 11 Outumbru 2011

Ministra Finansas, Emilia Pires Segunda horsehik aprejenta relatoriu ezekusaun Orsamentu Jeral Estado (OJE) 2011 nian ba Parlamentu Nasional.

Iha relatoriu ne’e, Governu ezekuta ona OJE 2011 nian 52 Pursentu (%), entertantu Bancada CNRT la menta tebes ho relatoriu refere tamba maske iha ezekusaun masimu maibe tuir bancada CNRT haree la hatudu rejultadu pozitivu ni deskonfia Ministeriu balun fo dadus falsu ba Ministeriu Finansas.

Porta Vos husi Bancada CNRT deputadu Aderito Hugo da Costa katak nia parte la supreza ho sistema hotu ne’ebe MF kria tanba ladun hatudu rejultadu iha terenu no la dun hatudu iha transparansia iha prosesu barak.

Nia dehan, dala barak faktus ne’ebe Ministru sira aprezenta ba Ministeriu Finansas la tuir faktus ne’ebe akontese iha terenu.

“Haree presentazen ne’ebe mak iha, ministru sira ne’e bosok ita bo’ot (Ministra finansas-red), bele diretor sira ne’e bosok ita bot, hau la supreza ho numeru sira ne’e se enkuantu la hatudu realidade konkretu,” lamenta Prta Vos CNRT ne’e.

Deputadu CNRT ne’e mos dehan tan, iha tinan ne’e MF halo tenderizasaun ne’ebe la aberta ka la trasparante, tan ba ne’e nia parte la senti hakfodak kuandu presentazen ezekusaun aumenta.

“Hau la hakfodak mos kuandu ministra mai hateten dehan ezekusaun atinji 90 ka 95%, tanba la hatudu performance no kualidade iha kraik,” haktuir Hugo.

Entetantu Presidenti Bancada PUN, Fernanda Borges lamenta ho presentazen ezekusaun ne’ebe MF aprezenta, tamba maske hatudu numeru ne’ebe bo’ot maibe la hatudu re jultadu ruma iha terenu.

“Ezekusaun za’e beibeik, osan barak mak sai mas hau nia problema mak ne’e, la hatudu iha moris loroloron, katak realidade mak la koresponde ho osan ne’ebe sai,” deklara Borges.

“Ezemplu eletrisidade ne’e lamenta tebes, kal-kalan, loro-loron sempre mate hela deit, uluk Governu FRETILIN U$9 miloens ba mina agora sae ba U$40 miloens ba mina kada tinan, maibe ahi kontinua mate, ne’e lamentavel,” deklara Fernanda Borges.

Entertantu deputadu Inacio Moreira husi bancada FRETILIN hateten, kuandu MF deklara ezekuta ona OJE liu 50% presija klarifika nia implementasaun ne’e iha parte ne’ebe nian.

Tanba nia dehan, iha relatoriu trimestral nian iha item barak mak nia saldo ne’e tun, hanesan reabilitasaun estrada Maubara ba Loes, inklui sira seluk ne’ebe nia saldu minimu tebes.

“Iha projetu barak mak la konklui maibe iha lista ezekusaun ne’e hateten dehan atinji 100%, ne’e akontese iha fatin barak,” deklara nia.
.

segunda-feira, 10 de outubro de 2011

Xanana Sei Moderador Dialogu Fretilin Vs CPD-RDTL


Segunda-feira, 10 de Outubro de 2011


DILI—Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao promote atu sai moderador ba Diresaun Consellu Popular Defeza-Republika Demokratika Timor Leste (CPD-RDTL) no partidu Fretilin liu husi dialogu nebe sei realiza iha Dezembru tinan ne’e.

“Nee laos ho massa tomak, diresaun CPD-RDTL nian, tanba iha Novembru nia laran ami tama ona iha orsamentu, ne’eduni prinsipiu Dezenbru hau bele koalia ho Fretilin, iha tempu iha ne’ebe iha fatin ne’ebe ita hasoru malu, tanba ida ne’e kestaun Fretilin no ita hotu nian, tanba imi mai ho bandeira Fretilin, Fretilin mos mai husi Fretilin ida ne’e ita sente ladun diak karik ita bo’ot sira konkorda iha dezembru,” hatete PM Xanana hodi responde ejijensia CPD-RDTL, liu husi sira nia asaun pasifiku nebe halao iha Kampu Demokrasia, Dili, Sabadu (8/10).

Bainhira husi grupu ne’e konkorda, PM, Xanana sei kontaktu lider partidu Fretilin nian hanesan Prezidente partidu Fretilin, Francisco Guterres Lu-Olo, ho Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, Mari Alkatiri atu termina loron hodi halo kona ba estatutu Fretilin Movomentu.

“Iha loron hirak liu hau kontaktu ona ho Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, katak sira mos prontu atu halo dialogu. Ne’eduni hein deit ita atu termina data iha Dezembru nia laran,” hatete Xanana.

Iha oportunidade ida ne’e, lider husi diresaun grupu CPD-RDTL, Guga alias Maubere hatete mos katak, tuir manual politika Povu maka Fretilin, ne’eduni nia husu ba iha Partidu Fretilin rasik atu haree didiak kona ba manual politika Partidu nian, ho nia Idelojia ida ne’e maka CPD-RDTL lakohi.

“Ami prontu kualker tempu, atu halo dialogu ho Partidu Fretilin. Ami la konkorda Fretilin ne’e atu sai partidu, tanba naran Fretilin ne’e povu nian atu nune’e Fretilin bele halibur ema bele tama husi oin ka kotuk ho livre,” Guga haktuir.

Tuir nia hanoin katak, Fretilin kaer prinsipiu 1975, atu halibur ema hotu laos atu fahe ema hotu depois soran malu baku malu, ne’eduni nia husu ba Xanana atu buka meius oinsa atu bele tu’ur hamutuk entre Fretilin Movimentu ho Fretilin Partidu. Husi CPD-RDTL prontu kualker tempu.

Iha oportunidade ida ne’e, husi membru CPD-RDTL, Guntur informa mos katak, problema ne’ebe mosu iha Fretilin Movimentu ho Partidu Fretilin, ida ne’e problema internal, ne’eduni nia husu ba governu liu husi Maun Bo’ot Kay Rala Xanana Gusmao atu buka solusaun hodi responde ejijensia CPD-RDTL nia ne’ebe durante halo asaun pasifiku durante loron tolu nia laran iha Dili. car

STL, Segunda, 10 Outubru 2011

A minha candidatura é independente e "deve unir todos os timorenses" - Taur Matan Ruak

Terça-feira, 11 de Outubro de 2011


Mertuto, Timor-Leste, 10 out (Lusa) - O general Taur Matan Ruak, que hoje anunciou estar na corrida para as presidenciais de 2012 em Timor-Leste, disse que a sua candidatura é independente e que "pode unir" e "deve unir todos os timorenses".

"A minha candidatura no fundo é uma candidatura independente, que pode unir e deve unir todos os timorenses. Uma candidatura que possa trabalhar com todos os partidos e uma candidatura que no fundo serve ao nosso povo", afirmou o general que no final de agosto apresentou a demissão da chefia das Forças Armadas do país.

Taur Matan Ruak recusou, contudo, adiantar mais detalhes, afirmando que "hoje foi só para mostrar às pessoas quem são" e que durante a campanha eleitoral vão mostrar o que querem para Timor.

"Eu hoje apresentei a minha ambição, o desejo de concorrer à cadeira número um da liderança timorense. Estou preparado porque tenho projetos, tenho uma visão para Timor, dar dignidade ao nosso povo, dar dignidade a todos aqueles que batalharam pela independência do nosso país e dar dignidade a Timor-Leste", disse.

O general reafirmou novamente que sempre dedicou a sua vida ao país e que o vai fazer até aos últimos dias de vida.

Questionado sobre as razões que o levaram a escolher Mertuto, no distrito de Ermera, para apresentar a sua candidatura às presidenciais, Taur Matan Ruak explicou que foi pelo simbolismo e para responder às pessoas que dizem que os timorenses estão divididos.

"Primeiro, um dos últimos líderes da resistência da frente armada [Nino Konis Santana, que antecedeu Taur Matan Ruak no comando da guerrilha até 1998, data da sua morte por doença], foi aqui sepultado. Este sítio representa então a morte de todos os que tombaram pela independência no nosso país", afirmou.

"Este sítio", disse o general, "também simbolizou a expansão da nossa luta, da frente armada, para as áreas do oeste do país".

Segundo Taur Matan Ruak, a terceira razão pela qual escolheu sítio "foi mesmo para responder às pessoas que andam a propagandear pelos quatro cantos a dizer que Timor está dividido entre Lorosae e Loromonu e na realidade, mais uma vez, eles não conhecem Timor e não conhecem, sobretudo, o povo".

Na crise de segurança e política de 2006, foi levantado pelo grupo de desertores das forças armadas, os peticionários, uma alegada discriminação dos militares de oeste [loromonu] face aos de leste [lorosae].

O general timorense disse também aos jornalistas que explicou às pessoas que os políticos entram e saem de cinco em cinco anos, mas os cidadãos permanecem e que devem continuar na linha da frente na construção do país.

Para Taur Matan Ruak, os cidadãos devem ajudar os "mais velhos, os fundadores da Nação, a terminar a sua missão com dignidade", a preparar a nova liderança do país e a continuar a envolver-se na construção de Timor.

MSE.

Lusa/Fim