terça-feira, 11 de outubro de 2011

Lamentsaun Deputadu CNRT: “Deskonfia Dadus Falsu Iha Relatoriu OJE 2011”

Jornal INDEPENDENTE - Tersa, 11 Outumbru 2011

Ministra Finansas, Emilia Pires Segunda horsehik aprejenta relatoriu ezekusaun Orsamentu Jeral Estado (OJE) 2011 nian ba Parlamentu Nasional.

Iha relatoriu ne’e, Governu ezekuta ona OJE 2011 nian 52 Pursentu (%), entertantu Bancada CNRT la menta tebes ho relatoriu refere tamba maske iha ezekusaun masimu maibe tuir bancada CNRT haree la hatudu rejultadu pozitivu ni deskonfia Ministeriu balun fo dadus falsu ba Ministeriu Finansas.

Porta Vos husi Bancada CNRT deputadu Aderito Hugo da Costa katak nia parte la supreza ho sistema hotu ne’ebe MF kria tanba ladun hatudu rejultadu iha terenu no la dun hatudu iha transparansia iha prosesu barak.

Nia dehan, dala barak faktus ne’ebe Ministru sira aprezenta ba Ministeriu Finansas la tuir faktus ne’ebe akontese iha terenu.

“Haree presentazen ne’ebe mak iha, ministru sira ne’e bosok ita bo’ot (Ministra finansas-red), bele diretor sira ne’e bosok ita bot, hau la supreza ho numeru sira ne’e se enkuantu la hatudu realidade konkretu,” lamenta Prta Vos CNRT ne’e.

Deputadu CNRT ne’e mos dehan tan, iha tinan ne’e MF halo tenderizasaun ne’ebe la aberta ka la trasparante, tan ba ne’e nia parte la senti hakfodak kuandu presentazen ezekusaun aumenta.

“Hau la hakfodak mos kuandu ministra mai hateten dehan ezekusaun atinji 90 ka 95%, tanba la hatudu performance no kualidade iha kraik,” haktuir Hugo.

Entetantu Presidenti Bancada PUN, Fernanda Borges lamenta ho presentazen ezekusaun ne’ebe MF aprezenta, tamba maske hatudu numeru ne’ebe bo’ot maibe la hatudu re jultadu ruma iha terenu.

“Ezekusaun za’e beibeik, osan barak mak sai mas hau nia problema mak ne’e, la hatudu iha moris loroloron, katak realidade mak la koresponde ho osan ne’ebe sai,” deklara Borges.

“Ezemplu eletrisidade ne’e lamenta tebes, kal-kalan, loro-loron sempre mate hela deit, uluk Governu FRETILIN U$9 miloens ba mina agora sae ba U$40 miloens ba mina kada tinan, maibe ahi kontinua mate, ne’e lamentavel,” deklara Fernanda Borges.

Entertantu deputadu Inacio Moreira husi bancada FRETILIN hateten, kuandu MF deklara ezekuta ona OJE liu 50% presija klarifika nia implementasaun ne’e iha parte ne’ebe nian.

Tanba nia dehan, iha relatoriu trimestral nian iha item barak mak nia saldo ne’e tun, hanesan reabilitasaun estrada Maubara ba Loes, inklui sira seluk ne’ebe nia saldu minimu tebes.

“Iha projetu barak mak la konklui maibe iha lista ezekusaun ne’e hateten dehan atinji 100%, ne’e akontese iha fatin barak,” deklara nia.
.

segunda-feira, 10 de outubro de 2011

Xanana Sei Moderador Dialogu Fretilin Vs CPD-RDTL


Segunda-feira, 10 de Outubro de 2011


DILI—Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao promote atu sai moderador ba Diresaun Consellu Popular Defeza-Republika Demokratika Timor Leste (CPD-RDTL) no partidu Fretilin liu husi dialogu nebe sei realiza iha Dezembru tinan ne’e.

“Nee laos ho massa tomak, diresaun CPD-RDTL nian, tanba iha Novembru nia laran ami tama ona iha orsamentu, ne’eduni prinsipiu Dezenbru hau bele koalia ho Fretilin, iha tempu iha ne’ebe iha fatin ne’ebe ita hasoru malu, tanba ida ne’e kestaun Fretilin no ita hotu nian, tanba imi mai ho bandeira Fretilin, Fretilin mos mai husi Fretilin ida ne’e ita sente ladun diak karik ita bo’ot sira konkorda iha dezembru,” hatete PM Xanana hodi responde ejijensia CPD-RDTL, liu husi sira nia asaun pasifiku nebe halao iha Kampu Demokrasia, Dili, Sabadu (8/10).

Bainhira husi grupu ne’e konkorda, PM, Xanana sei kontaktu lider partidu Fretilin nian hanesan Prezidente partidu Fretilin, Francisco Guterres Lu-Olo, ho Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, Mari Alkatiri atu termina loron hodi halo kona ba estatutu Fretilin Movomentu.

“Iha loron hirak liu hau kontaktu ona ho Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, katak sira mos prontu atu halo dialogu. Ne’eduni hein deit ita atu termina data iha Dezembru nia laran,” hatete Xanana.

Iha oportunidade ida ne’e, lider husi diresaun grupu CPD-RDTL, Guga alias Maubere hatete mos katak, tuir manual politika Povu maka Fretilin, ne’eduni nia husu ba iha Partidu Fretilin rasik atu haree didiak kona ba manual politika Partidu nian, ho nia Idelojia ida ne’e maka CPD-RDTL lakohi.

“Ami prontu kualker tempu, atu halo dialogu ho Partidu Fretilin. Ami la konkorda Fretilin ne’e atu sai partidu, tanba naran Fretilin ne’e povu nian atu nune’e Fretilin bele halibur ema bele tama husi oin ka kotuk ho livre,” Guga haktuir.

Tuir nia hanoin katak, Fretilin kaer prinsipiu 1975, atu halibur ema hotu laos atu fahe ema hotu depois soran malu baku malu, ne’eduni nia husu ba Xanana atu buka meius oinsa atu bele tu’ur hamutuk entre Fretilin Movimentu ho Fretilin Partidu. Husi CPD-RDTL prontu kualker tempu.

Iha oportunidade ida ne’e, husi membru CPD-RDTL, Guntur informa mos katak, problema ne’ebe mosu iha Fretilin Movimentu ho Partidu Fretilin, ida ne’e problema internal, ne’eduni nia husu ba governu liu husi Maun Bo’ot Kay Rala Xanana Gusmao atu buka solusaun hodi responde ejijensia CPD-RDTL nia ne’ebe durante halo asaun pasifiku durante loron tolu nia laran iha Dili. car

STL, Segunda, 10 Outubru 2011

A minha candidatura é independente e "deve unir todos os timorenses" - Taur Matan Ruak

Terça-feira, 11 de Outubro de 2011


Mertuto, Timor-Leste, 10 out (Lusa) - O general Taur Matan Ruak, que hoje anunciou estar na corrida para as presidenciais de 2012 em Timor-Leste, disse que a sua candidatura é independente e que "pode unir" e "deve unir todos os timorenses".

"A minha candidatura no fundo é uma candidatura independente, que pode unir e deve unir todos os timorenses. Uma candidatura que possa trabalhar com todos os partidos e uma candidatura que no fundo serve ao nosso povo", afirmou o general que no final de agosto apresentou a demissão da chefia das Forças Armadas do país.

Taur Matan Ruak recusou, contudo, adiantar mais detalhes, afirmando que "hoje foi só para mostrar às pessoas quem são" e que durante a campanha eleitoral vão mostrar o que querem para Timor.

"Eu hoje apresentei a minha ambição, o desejo de concorrer à cadeira número um da liderança timorense. Estou preparado porque tenho projetos, tenho uma visão para Timor, dar dignidade ao nosso povo, dar dignidade a todos aqueles que batalharam pela independência do nosso país e dar dignidade a Timor-Leste", disse.

O general reafirmou novamente que sempre dedicou a sua vida ao país e que o vai fazer até aos últimos dias de vida.

Questionado sobre as razões que o levaram a escolher Mertuto, no distrito de Ermera, para apresentar a sua candidatura às presidenciais, Taur Matan Ruak explicou que foi pelo simbolismo e para responder às pessoas que dizem que os timorenses estão divididos.

"Primeiro, um dos últimos líderes da resistência da frente armada [Nino Konis Santana, que antecedeu Taur Matan Ruak no comando da guerrilha até 1998, data da sua morte por doença], foi aqui sepultado. Este sítio representa então a morte de todos os que tombaram pela independência no nosso país", afirmou.

"Este sítio", disse o general, "também simbolizou a expansão da nossa luta, da frente armada, para as áreas do oeste do país".

Segundo Taur Matan Ruak, a terceira razão pela qual escolheu sítio "foi mesmo para responder às pessoas que andam a propagandear pelos quatro cantos a dizer que Timor está dividido entre Lorosae e Loromonu e na realidade, mais uma vez, eles não conhecem Timor e não conhecem, sobretudo, o povo".

Na crise de segurança e política de 2006, foi levantado pelo grupo de desertores das forças armadas, os peticionários, uma alegada discriminação dos militares de oeste [loromonu] face aos de leste [lorosae].

O general timorense disse também aos jornalistas que explicou às pessoas que os políticos entram e saem de cinco em cinco anos, mas os cidadãos permanecem e que devem continuar na linha da frente na construção do país.

Para Taur Matan Ruak, os cidadãos devem ajudar os "mais velhos, os fundadores da Nação, a terminar a sua missão com dignidade", a preparar a nova liderança do país e a continuar a envolver-se na construção de Timor.

MSE.

Lusa/Fim

domingo, 9 de outubro de 2011

Xanana ultrapassou "golpe de estado" em 1984 antes de se tornar líder incontestado da resistência - biografia

Domingo, 9 de Outubro de 2011

.

Lisboa, 09 out (Lusa) - Uma tentativa de "golpe de estado" contra Xanana Gusmão, em 1984, afirmou a sua posição como líder incontestado da resistência timorense à ocupação indonésia, afastando elementos radicais e dando ao movimento um caráter nacionalista e plural.

O episódio surge descrito em detalhe na biografia do líder histórico timorense da investigadora australiana Sara Ninner, que aponta este acontecimento como uma das principais revelações do livro "Xanana -- Uma Biografia Política", editado pela D. Quixote.

A tentativa de golpe é atribuída ao então chefe do estado maior das Forças Armadas de Libertação Nacional de Timor-Leste (Falintil), o comandante Kilik, apoiado pelo chefe das Brigadas Vermelhas, Mauk Moruk.

Kilik e Moruk convocaram um encontro, em Hudi Laran, para o qual não convidaram Xanana, apelidado pelos "rebeldes" de "revolucionário traidor" por causa das suas posições em defesa do pluralismo dentro do então Conselho de Resistência Revolucionário Nacional (CRRN).

Na sequência deste episódio, Xanana decidiu fazer "uma remodelação radical" da estrutura de comando e expulsar os rebeldes do comité central, assegurando um controlo "mais firme" da resistência.

"Esta purga de partidários de uma linha dura levada a cabo por Xanana pode ser vista como o início da sua liderança sem oposição em Timor e do desacordo mais prolongado com a Fretilin. [...]Tinha rejeitado as ideologias marxistas e iniciado uma inclusão independente de todos os credos políticos num movimento de resistência nacionalista", refere a biografia.

O livro, posto à venda este mês em Portugal, retrata a vida de Kay Rala Xanana Gusmão desde a infância até à sua atual posição de primeiro-ministro de Timor-Leste.

"A descoberta mais surpreendente foi perceber o quão arduamente teve que lutar para conquistar e manter a liderança", disse Sara Ninner à agência Lusa.

A investigadora da australiana Monash University, que já tinha editado "Resistir é Vencer: a autobiografia de Xanana Gusmão", entrevistou exaustivamente o líder timorense e mostrou-se impressionada com a "dureza da sua vida" e com o número de familiares, amigos e camaradas que perdeu durante a luta.

"O seu estilo encantador faz-nos esquecer os nervos de aço. A sua capacidade de suportar o sofrimento e continuar, motivando os outros, é extraordinária", considerou a investigadora.

"Enquanto muitos continuam a ver Xanana como um herói da luta de resistência, o livro mostra um ser humano singular que muito frequentemente questionava o seu papel e que cometeu erros", prossegue a autora.

Sara Ninner sublinha que o livro aborda essencialmente a liderança de Xanana entre o início dos anos 80 e 1999, ano da consulta popular de autodeterminação de Timor-Leste, reservando apenas o posfácio para os quase 10 anos de independência do território.

Sobre este período, a investigadora adianta que "nem sempre a sua atuação teve em conta o interesse supremo do país", apontando como exemplo a crise de 2006. Nesse ano, a autora entende que Xanana, então Presidente da República, desautorizou publicamente as chefias militares na questão dos peticionários desertores do exército.

O caso gerou manifestações contra o Governo liderado por Mari Alkatiri, da Fretilin, que acabaram por degenerar numa escalada de violência e numa grave crise política e de segurança que deixou 150 mil deslocados.

"Vejo este livro como parte das primeiras tentativas para escrever a história Timor-Leste, algo muito difícil porque imensas coisas são contestadas. Penso que muitas pessoas irão discordar da minha abordagem e mesmo o próprio Xanana talvez não concorde com as minhas descobertas", adiantou.

CFF

Lusa/Fim

quinta-feira, 6 de outubro de 2011

Politika Uza Lian Materna Sei Defende Identidade Kultural Timor Oan nian



Sexta-feira 7 Outobru 2011

Jornalista Timor Doben Furak: Joao Inocêncio Pires

TDF - Dili: Planu Politika Ministerio Edukasaun no ninia pariseiru atu implementa lingua maternal hodi hanorin iha escola hanesan politika diak no sei la perturba dezenvolvimentu iha Timor-Leste ba futuru.

Membro Sindikatu Profesores Timor-Leste Antonio Soares hateten politika ida ne’e sei diak liu ba Timor tanba sei kuda-metin ba Timor oan sira sira ni abut, identidade no konhesimento profundo konaba sira nia lian rasik. Antoninho hatete lia ne hodi la konkorda ho Presidente Agostinho Soares nia statement nebe dehan katak politika ne sei “fo espasu foun atu hafahe jerasaun foun iha Timor-Leste ba future”.

Agustinho nia lia fuan ne hanesan mos ema-lobuk ida iha komite Sentral Fretilin nebe hatete katak “lingua materna” Timor nia sei primitive. Ema sira ne kestiona governo nia politika ne, tanba deit sira lakohi atu introduz ka hanorin ita nia oan sira atu hatene ita nia dalen rasik, nebe hatudo ita nia identidade, no hodi prezerva ita nia kultura, tenik Antonio Soares horiseik iha nia hela fatin iha Bekora.

Antonio kestiona Sindikato Professores Timor Leste nia representante Agostinho Soares hanesan koalia hodi representa fali ema sira uma-lulik laiha no ema sira nebe laiha identidade forte iha Timor-Leste nebe agora dadaun halo hela politkka kontra decizaun governu ne nian. Agostinho tenki hatene katak, nudar Timor oan ita mak tenki defende ita nia kulutra nia lingua materna laos fali defende ema sira abut laiha Timor-Leste na hanoin, tenik Antonio.

Iha fatin seuk, Juvitu Moreira hosi Daudere Lospalos kontenti katak ho politika ida ne, sei hanorin liu tan ema Lospalos atu aprende diak liu tan Fataluco no mos lian Mak’oa ho Sa’ani, lian rua nebe atu lakon dadauk ona. Tuir Juvitu “ita lalika ba rona ema sira nebe abut laiha iha Timor, nebe sempre hatete katak ita nia identidade primitif hodi dehan katak sira nia lian mak diak liu iha Timor ne”.

Tamba ne’e Juvitu Moreira hatete Governu ho nia periseiru tenki kontinua ho politika implementasaun lian maternal iha eskola hodi bele prezerva ita nia identidade no future ba labarik sira.

“Lingua maternal importante atu uja iha sistema ensinu iha Timor-Leste tanba ne bele ajuda it ania oan sira nebe seidauk hatene Tetum no Portugues simu lalais ensinu basiku nebe sira hetan ho sira nia lian rasik” tenik Antonio Soares. Nune mos populasaun ida iha Tilomar, Suai naran Filipe Tilman nebe mos apoia politika governu ne nian sujere ba Ministerio Educasaun no ninia pariseru atu implementa politika ne lalais, tanba selae, neneik neneik ita sei lakon hotu ita nia lingua maternal ka ita nia identidadi rasik.

Ne’e duni governu tenki tau planu dezenvolvimentu lingua maternal iha ambitu lingua rua nebe konsituisaun rasik haruka rua mak hanesan Portugues no Tetum, atu mos bele prezerva ita nia lingua maternal ho diak. Met

quarta-feira, 5 de outubro de 2011

WHERE THE SUN RISES / ONDE NASCE O SOL

WHERE THE SUN RISES / ONDE NASCE O SOL

No dia em que a Universidade de Coimbra atribui o Grau de Doutoramento Honoris Causa a
Kay Rala Xanana Gusmão, o Salão Brazil abre as suas portas a este fantástico documentário. 
Diversas foram as vezes que nos associámos a eventos sobre Timor-Leste, desta vez 
fica esta sentida homenagem a Kay Rala Xanana Gusmão. Seja Bem-Vindo a Coimbra!


XANANA GUSMÃO é uma lenda viva do nosso tempo. Este poeta guerrilheiro 
liderou a luta de libertação, de 24 anos, contra a ocupação indonésia de 
Timor-Leste, sete desses anos a partir de uma prisão em Jacarta. 
Ele escalou todos as montanhas do país (descalço!), sobreviveu ao mato e lutou 
ao lado de seus compatriotas. Ele ouviu-os gritar o seu nome quando caíam na 
batalha. Essas vozes continuam a assombrá-lo. Ele surgiu, após as 
dificuldades de encarceramento, não amargo, mas como o principal defensor do 
perdão e da reconciliação. Ele é respeitado pelos seus antigos perseguidores, 
e amado pelos guardas da sua antiga prisão. Xanana Gusmão é globalmente
reconhecido como um extraordinário homem da paz, um combatente da liberdade, 
um líder visionário - uma inspiração.

Ele é também um homem de humildade, paz de espírito, carisma e humor.

Sobre o que é este documentário?
ONDE NASCE O SOL / WHERE THE SUN RISES é uma exploração da natureza e 
do poder do perdão. Líder de Timor-Leste e, agora ex-Presidente, Xanana Gusmão
é o veículo desta exploração. A sua história é um microcosmo da história da luta de 
libertação de Timor-Leste pela. Independência, e luta actual do jovem país para a 
libertação do ódio, e por um futuro viável como nação independente. 
A longa jornada de Gusmão, através da guerra e da prisão, e a sua transformação 
pessoal, da amargura à "paz de espírito", conta uma história íntima e poderosa 
da jornada corajosa para o perdão e para a verdadeira liberdade.

Porquê assistir a este filme?
ONDE NASCE O SOL / WHERE THE SUN RISES é o único documentário inteiramente 
narrado por um Chefe de Estado. É o primeiro e único filme no qual o Presidente 
Xanana Gusmão concordou ser pessoalmente envolvido. O roteiro de filmagem 
inteira foi organizado exclusivamente para o documentário e Gusmão viajou expressamente 
para esta produção. Esta história é uma jornada de múltiplas dimensões: de 
transformação pessoal através da guerra, da prisão, do sacrifício, e do ódio ao 
perdão, levantando a nação a partir das cinzas. Atravessando o tempo e a história, é 
também uma viagem física, em todo o comprimento e largura, pelo acidentado 
terreno do Timor-Leste e suas paisagens deslumbrantes, revelando ao mundo, pela 
primeira vez, a beleza estonteante do país. Uma produção sem precedentes.

Festivais
Jakarta Intl Film Festival 06 – Amnesty Intl MOVIES THAT MATTER award
Australian Cinematographers Society – Gold Award cinematography
Asian Festival of 1st Films 2006 – Best Documentary Award nominee
DOCNZ 2006 – Best International Documentary Award finalist
Sydney Film Festival 2006 – Top 3 Documentaries, Audience Award
AFI Dallas International Film Festival 2007 – In Competition
Melbourne International Film Festival 2006 – Official Selection
Amnesty International FF Netherlands 2007 – Official Selection
Bangkok International Film Festival 2007 – Official Selection

Detalhes Técnicos
Duração 81 minutos
Língua Inglês com algum Português e Tétum
Legendas Português
Formato DigiBeta PAL, 16:9 anamorphic, colour, stereo sound
Edição May 2006
Sitio oficial: http://wherethesunrises.com/index2.html
Agradecimentos especiais a: Grace PhanHelena EspadinhaMargarida AzevedoTelmo Costa entre muitos outros.

Fonte: http://salaobrazil.blogspot.com/2011/09/28-setembro-21h45-documentario-where.html

terça-feira, 4 de outubro de 2011

BREAKING NEWS: CPD-RDTL HAS THE TIGHT TO USE FRETILIN MOVIMENTO flags not FRETILIN ASSIMILADO’s Flags


PRIME MINISTER XANANA ADDRESSES THE CROWD OF CPD-RDTL

Dili, 5 October 2011

The former Commander in Chief of FALINTIL and current Prime Minister of TIMOR-LESTE Xanana Gusmão addresses a crowd of hundreds of CPD-RDTL supporters from 13 districts at Democracy Park (lapangan pramuka), in Dili earlier today.

A number of trucks commenced arriving in Dili from the districts sin two days ago as the commencement of a “peaceful demonstration” organized by CPD-RDTL. The National Police has been notified in advance and is providing security during the demonstration process.

The demonstrators were on the trucks carrying and displaying FRETILIN MOVIMENTO flags, the flag that the current FRETILIN of Mari Alkatiri and Lu-Olo claim to belong to them. FRETILIN issue a press statement earlier saying that “it has nothing whatsoever to do with this demonstration and the use of the FRETILIN flags are not authorized by FRETILIN”.

However the demonstration organizers claim that they are the true inheritors of FRETILIN and have all the right to use it and will confront anyone or group who stand their way. CPD-RDTL has persistently used the FRETILIN flag as their only symbol since the occupation years and has accused the FRETILIN of Mari Alkatiri as opportunists and power hungry people.

Although the FRETILIN of Mari Alkatiri and Lu-Olo has immediately requested the PNTL, and the PNTL agreed to act to prevent this from getting out of order, it simply cannot stop the convoy and the meeting from going on, as CPD-RDTL has obtained permission to demonstrate against some of the policies deemed against their political platform.

In a statement read by the representative of CPD-RDTL, Antonio Aitahan Matak, CPD-RDTL claim itself as the only and true inheritor of FRETILIN MOVIMENTO who fought Indonesia durnig the occupation and therefore it has all the rights to use FRETILIN’s flag. the statement also reads that the flag and attributes of CPD-RDTL are historic symbols carried by the movement since the resistance years and does not belong to FRETILIN ASSIMILADO, or newly born FRETILIN of Mari Alkatiri and Lu-Olo

FRETILIN regrets the confusion that has been caused by these incidents, however CPD-RDTL has not backed down and insisted that it is not in a position to set a deal with FRETILIN ASSIMILADOS of Mari Alkatiri and others.

In today’s meeting with the crowd, Xanana highlight the right to demonstrate and disagree but also asked the leaders and militants of the group to maintain stability and help the country to develop itself as an Independent nation.

Xanana was hailed as a hero at the democracy park when he arrived this morning and was received by all leaders of CPD-RDTL.