terça-feira, 15 de março de 2011

Kresimentu Ekonomia TIMOR LESTE Sa’e Maka’as


.
Josefa Parada - Tersa, 15 Marsu 2011 - SUARA TIMOR LOROSAE

DILI- Vice Presidente Camara Comercio no Industria Timor Leste (CCI-TL), Oscar Lima, Kinta (10/3) afirma katak kresimentu ekonomiku tenke hare mos ba inflasaun. Tamba realidade hatudu povu iha Distritu no Sub-distritu sedauk sente.
“Sorti PM rasik halo pakote referendum (PR), basa, ninia impaktu ema barak kontra. Maibe ba hau uza ho kaca mata ne’e diak, tamba implementasaun ne’e, to’o Distritu no Sub-Distritu hotu hetan osan no osan ituan ka barak ema hotu hetan,”dehan Vice Presidente CCI-TL ne’e.

Tuir Vice Presidente CCI-TL ne’e katak, Ida ne’e tenke hare ho didiak hamutuk matenek nain sira kona ba kresimentu ekonomiku. “Maibe iha parte seluk hau triste tamba iha foho ne’eba ema sedauk sente didiak kona ba kresimentu ekonomiku.

Kona ba kresimentu ekonomiku katak Oscar, hanesan emprezariu ida laos hanesan ekonomista maibe tenke analiza halo didiak porque tinan ida kuandu sa’e 12% bo’ot teb-tebes.

“Hau la hatene mais le’e ema nian husi rai seluk sa’e 2%-3% no Timor sa’e ba 12% ne’e diak. Problema hau nia hare kresimentu ekonomiku barak liu iha Dili. Tamba ita kareta mesak didiak no hau hanoin tinan ida ka rua tan kareta iha Dili laran lao ladiak ona,”Oscar tenik tan.

Oscar haktuir tan, kona ba Pemerataan nia sedauk hare tamba hanesan emprezariu ba fatin hotu-hotu. Tuir nia, ne’e laos kritika maibe sorti ne’e hanesan pakote referendum ne’ebe ajuda teb-tebes. Kritika normais ne’e iha maibe ida ne’ebe lori osan ba to’o povu ne’e liu husi pakote referendum (PR).

Olivio Guterres hanesan emprezariu kiik hatete, pessoalmente kresimentu ekonomia bainhira sa’e ne’e diak tebes. Maibe, presisa tempu atu halo. “Exemplu Governu tenke hare mos ba iha povu kiik liliu iha Distritu no Sub-Distritu.

Iha parte seluk, Agusta Neves (negosiante kiik) afirma, kresimentu ekonomia sa’e lori mos benefisiu ba povu sira. Sewainhira atu implementa projetu ruma tenke analiza didiak, hodi nune’e povu kiik sira mos sente saida mak kresimentu ekonomia.

Atu hadia diak liu tan nasaun ida ne’e nian, Albertina Viegas nudar Juventude hatete, kona ba kresimentu ekonomia bele lori mos ba dalan diak hodi hamoris vida ekonomia iha rai laran. vey

Lançado "Portal da Transparência" onde se pode acompanhar o destino dos dinheiros públicos

.
Díli, 15 mar (Lusa) -- O Governo de Timor-Leste lançou hoje o "Portal da Transparência", uma página na Internet onde os timorenses, "estejam onde estiverem", podem acompanhar a execução do Orçamento de Estado.
O Portal, disponível em www.transparency.gov.tl, foi oficialmente inaugurado pelo primeiro-ministro Xanana Gusmão e pela ministra das Finanças, Emília Pires, numa cerimónia que decorreu no Centro de Convenções de Díli.

Segundo o primeiro-ministro, trata-se de uma etapa importante "no caminho da transparência que Timor-Leste está a percorrer", lembrando outras iniciativas de igual sentido lançadas pelo seu Governo, tais como a criação da Comissão da Função Pública e da Comissão Anti-Corrupção, ou ainda a próxima instalação da Câmara de Contas junto do Supremo Tribunal de Recurso, embrião do futuro Supremo Tribunal Administrativo e de Contas, previsto na Constituição.

"Medidas que visam a boa governação, ao serviço do povo. "Boa governação não é só cumprir com os padrões de eficiência e responsabilização, nos nossos serviços. Por isso, nestes últimos cincos anos, começámos com uma reforma para criar um bom sistema, no futuro, de maneira a evitar esquemas ou favoritismos, por parte de quem tem por obrigação servir o povo e não os interesses individuais", disse.

Lançado com o objetivo de se tornar-se "na janela de transparência do Estado" e de "democratizar as decisões governamentais, através duma melhor e mais ampla participação dos cidadãos", o novo portal "é parte de um longo processo que conduzirá a uma mais moderna e transparente administração pública, com um controlo ativo do público", explicou a ministra das Finanças, Emília Pires.

De acordo com a ministra, vai ter disponível a informação real em 24 horas, "sem números manipulados", mostrando as contas dos serviços, diretores e ministros, as grandes e as pequenas contas, tais como o que gastam em combustível e em hotéis.

segunda-feira, 14 de março de 2011

"Estabilidade Nasional Nudar Resultadu Ukun AMP Nian"

Senin, 14 Maret 2011


Husi: Jose da Costa

Liafuan Estabilidade komesa hetan ona fatin importante, iha deklarasaun politiko nain sira nian. Politiko nain hanesan Fretilin mos komesa aviza ona katak Tinan 10 tuir mai temke sai dekade paz nian. Fretilin nia portavos sira iha parlamentu mos komesa ona hasai deklarasaun oin-oin hodi dehan Fretilin mak garantia estabilidade. Sira dehan lakohi ona Violensia, maske realidade balun hatudu iha pasadu katak kuandu lakon ona eleisaun komesa halo ona atakasaun iha fatin-fatin, liu-liu iha Distritu tolu sektor Leste nian. Parte AMP sira nian, partidu hirak nebe koliga hamutuk iha AMP mos komesa hakbesik a'an ba povo liu-liu ba nia militante sira hodi dehan estabilidade importante ba dezenvolvimentu. Se laiha karik estabilidade laiha mos dezenvolvimentu. Ne'e be kuaze ema hotu ou povo tomak husi ki'ik to'o bo'ot kompriende tebes ona saida mak diak ba nasaun ida ne'e, maske politko nain balun tenta desvia fali sira nia atensaun. Se nune'e deklarasaun sira be dehan garantia estabilidade ne'e ladun relevansia iha situasaun agora tamba bele hamosu duvida barak. Duvida mak ne'e, Fretilin garantia estabilidade oinsa? Tamba lakohi ona marsa da paz hakarak fali marsa para vitoria ne'e mak garantia paz ona? tamba lakohi atu kria konflitu? ou garantia oinsa? hau hanoin ema sira nebe atu mai tuir marsa da paz ka marsa para vitoria ka marsa saida deit sira ne'e mos parte ida husi povo Timor Leste nian, nebe kuase hetan hotu benefisio oitoan-oitoan husi Governo ida agora, tamba ne'e duvida bo'ot se Fretilin mak Garantia Estabilidae Timor nian. So uluk karik, tamba uluk kuandu iha governasauan Fretilin nian mos ulun bo'ot Fretilin sira dehan bebeik nune'e, so Fretilin deit mak bele kria estabilidade no bele kria mos Instabilidade (kompriende tamba Fretilin mak Governa, Fretilin mak ka'er no gere polisia nune'e fasil atu instrumentaliza to'o fahe kilat mos), nebe laiha duvida buat ida. Mais agora ne'e duvida bo'ot, garantia oinsa. 

Maibe kuandu hau refleta didiak pesoalmente katak Estabilidade nebe iha, ohin loron iha ita nia rain maske sidauk klean, ne'e tamba povo nia kontribuisaun liu husi benefisiu nebe mak povo sira hetan. Imagina to'ok se fose Governo ida ne'e, Governo AMP nian ne'e mak hatudu ukun hanesan deit ou a'at liu fali uluk Fretilin nian, parese konflitu mosu a'at liu fali hirak nebe mosu ona iha ita nia rain iha tempu hirak ba kotuk. Maibe povo ida ne'e hatene liu-liu joven sira hatene no konsiente katak sira hahu dadaun ona hetan benefisiu husi AMP nia ukun, entaun sira hanoin ba halo konflitu ka kria problema halo saida? Mai tuir fali marsa da paz halo saida? ba afavor fali para depois sunu edifisiu governo sira nian halo saida? ba sai fali atan ba ema sira nebe hamrook ran sira halo saida?. Povo ida ne'e matenek ona no iha esperiensia partisipa funu tempu naruk nian, nebe kuaze sira hatene ba se mak sira apoio no halo nusa mak sira bele hamrik hodi kontra. Ita iha istoria tinan rua-rua mosu konflitu iha ita nia rain, sorti bo'ot buat ruma la akontese iha 2010. Ne'e mak realidadde nebe ita hetan no hasoru dadaun iha ita nia rai ne'e. Tamba ne'e mak hau bele dehan katak laiha ona konflitu bo'ot no naruk iha ita nia rain purke povo hetan ona benefisiu oitoan-oitoan maske labarak, maibe pelumenus sira bele sente ukun ida AMP nian oinsa.

Ita mos bele observa katak iha Dili, iha tasi ibun sira, komesa hari ona andar oin-oin, komesa loke apartement oin-oin to'o Timor Plaza mos atu finaliza ona, kompanhia balun husi rai bar-barak komesa ona hakat mai dadaun iha ita nia rain para husu se sira bele investe iha Timor ka la'e. Ita mos bele hare iha distritu Ai Rin Eletrisidade nian komesa ke'e no hari dadaun ona iha teritorio tomak, tinan ida ne'e komesa tan ho uma 5 kada aldeia iha teritorio Timor laran tomak, ne'e mak benefisiu nebe povo hare no sente ho sira nia matan ba ukun ida husi AMP sira nian. Ema la bulak hari uma no andar bar-barak iha Timor se sira lahare estabilidade iha Timor. Tamba ne'e mak ita temke ho honesto hodi hateten estabilidade nebe mak ita iha agora tamba povo mak lakohi ona atu kria konflitu, sira lakohi purke sira komesa hare katak sira nia moris no labarik sira nia futuru komesa hatudu dadaun ona i sei hatudu diak liu tan liu husi Planu Estrategiko Dezenvolvimentu Nasional nebe maun bo'ot Xanana lori la'o haleu Timor Laran tomak.


 
Hakerek nain nudar Vendedor ikan iha Tasi Ibun Lecidere Dili

Partidu FRETILIN (Revolucionario) husu Governu regula folin fós, maibe MTCI mos fó han Bosu Camarada sira barak

Domingo, 13 de Março de 2011

Partidu FRETILIN-Revolucionario dehan 2012 la iha koligasaun

Camarada sira oinsa maka bele rekopera fali votus ne'ebe lakon iha 2007?

DIli. Aileba Lian (AL). Partidu FRETILIN-Revolucionariu dehan katak iha eleisaun 2012 la iha koligasaun ho partidu ne'ebe deit,inkluindu CNRT,hakerek Jornal Nacional Diario (JND),edisaun Segunda-feira (14/03/2011). Kasu Lia hirak ne'e husi Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Mari Alkatiri wainhira halao konsolidasaun ba estrutura Partidu FRETILIN-Revolucionariu iha Sub-Distritu Kristu Rei.

Partidu FRETILIN-Revolucionariu,fiar los atu manan mesak,karik ne'e hanesan espresaun ba frustrasaun ka, meramente diskursu ba anima participantes sira. Realidade maka ne'e, atu manan ka ukun mesak, partidu FRETILIN-Revolucionariu tenki rekopera metade husi eleitoradus ne'ebe iha eleisaun 2007 desvia sira votus ba partidus sira seluk.

Atu rekopera ba votus ne'ebe desvia sira nia votus husi Partidu FRETILIN-Revolucionariu,karik governasaun AMP lidera husi PM Kay Rala Xanana Gusmao,halo no halao buat ne'ebe maka pior liu Partidu FRETILIN-Revolucionario nia ukun,2002-2007. Karik PM Kay Rala Xanana Gusmao, hasae tan lia fuan pejorativu hanesan: Veteranus sira mesak fuk la fase II, Serjana SUpermi II, Bispos sira Vatikanu maka hili II, Caixa ka kaixote II.

Se nune hafoin sira saudades ka kangen fali ba vota ba Partidu FRETILIN-Revolucionariu,ne'ebe lidera nafatin husi Lu'olo/Mari ALkatiri.

Maibe realidade ohin loron oin seluk,neduni sentidu votus ba Partidu FRETILIN-Revolucionariu sei tun tamba fenomena no dinamika politika ne'ebe existe dadaun oras ne'e!

Quinta-feira, 10 de Março de 2011


Dili. Aileba Lian (AL), Partidu FRETILIN (Revolucionario) husu Governu regula folin fós dehan Josefa Pereira, hakerek Jornal Nacional Diário (JND) iha ninia edisi sexta-feira (11/03/2011). Haktuir tan Deputada Josefa Pereira, ”husu MTCI regula konaba folin fós ne’ebe sae kleur ona, to’o ona folin 20-25 Dolares saka ida (idem)”.

Maske partidu FRETILIN (Revolucionariu) hase no kritika Governu AMP liliu MTCI hodi regula fós nia folin iha merkadu, ne’ebe prejudika liu povo maubere/AIleba sira, tuir sumber AL iha MTCI katak” durante ne’e kompanias barak maka ligadu ba Partidu FRETILIN (Revolucionariu) maka hetan beneficiu barak husi MTCI, liu husi fós ba kompanias sira ne’ebe ligadu ba FRETILIN (revolucionariu) no mos licensa ba kompanias liur ne’ebe tama mai Timor-Leste liu husi Camaradas sira. Neduni MTCI mos fó han bosu Camaradas sira barak”!

sábado, 12 de março de 2011

Responsavel Kaixa CNRT (uluk) Tama Partidu CNRT

Partidu CNRT halo tan istoria ida iha suku Duyung, sub distritu Metinaro, ne'ebe iha responvel sira uluk iha Kaixa, NUREP, CELCOM tama hikas fali ba partidu CNRT. Sira dehan " uluk ita hamutuk liberta patria ona, ogora fila fali tenki hamutuk fali ho maun boot iha partidu CNRT atu luta ba "liberta povo hasai husi mukit".

Iha fatin ne'eba mos vice Sekjen sr. Fo Laran hanesan ema luta nain ida konta historia pasadu iha resistensia nia laran too mai TL hetan ukun an. Historia atu hatuur/hametin espiritu nasionalismu, historia mos atu hatuur/hametin patriotismu ba jenasaun foun no jerasaun tuan ne'ebe seidauk hatene historia iha rai laran. Iha konsolidasaun ne'e, presidente husi oragnisasaun ida-idak : OJP ( sr. Xito) , OMP (sr. Iguilda) , KP (Ilidio/Sakoko) hato'o nia programa no visaun/misaun ba kuadrus politiku no militante no simpatisantes husi nivel sub distritu too ba aldeia.

Nune mos Sekjen partidu CNRT, sr. Dionisio Babo halo kompleta liu tan saida mak sr. Fo Laran mensiona liu husi historia komparativu husi rai liu hanesan Angola, Mosambique, Guine Bisau nebe ukun an kleur ona maibe sei funu fatin. Iha ninia koalia husu atu militante no simpatisante sira no kuadru politiku sira tenki kaer metin buat nebe sai savi ba desenvolvimentu  mak hanesan: valorisa historia uluk, valorisa vetaranu sira, valoirisa kultura, hametin unidade/pas. Taka ninia koalia, Sekjen partidu dehan ba militante no simpatisante sira katak " FIAR AN LAO BA OIN".

quinta-feira, 10 de março de 2011

KOMISAUN I “SALVA” JOSE LUIS HUSI SUSPENSAUN

.

JOSEFA PARADA – SUARA TIMOR LOROSAE – 10 marsu 2011

DILI - Komisaun I asuntu Etika no mandatu Parlamentu Nasional (PN) liu husi relatoriu pareser rekomenda ba plenaria hodi “salva” Vise Primeiru Ministru, Jose Luis Guterres, husi suspensaun, bainhira seidauk desizaun definitive husi tribunal.
Membru Komisaun I asuntu Etika no mandatu deputadu, Joaquim Amaral, hatete relatoriu pareser nebee Komisaun I rekomenda ho nia konteudu atu labele fo suspensaun ba Vise PM Jose Luis Gusterres. Rekomendasaun nee hanesan apresiasaun ba desizaun suspende nebe sei deside liu husi sesaun plenaria. “Maibe seidauk bele debate rekomenasaun nee iha plenaria, no sei adia ba primeira semana fulan Abril mai,” hatete Joaquim ba jornalista iha uma fukun PN, Tersa (8/3).

Deputadu Joaqium esplika, komisaun I foti desizaun ba dokumetnus sira nee ho rekomendasaun ba plenaria la bele suspende Vice PM, Jose Luis, durante seiduak iha desizaun definitivu husi tribunal Distrital Dili.

“Nee maka konteudu fundamentu pareser nebee Komisaun I rekomenda, maibe ida nee mos laos desizaun final husi Komisaun nian. Komisaun halo servisu tekniku no rekomenda ba plenaria no liu husi sesaun plenaria hanesan orgaun nebee aas maka sei foti desizaun politika hodi dehan suspende ka lae,” tenik deputadu Joaquim.

Deputadu Fretilin nee komenta Komisaun I la bele suspende Vise PM nee hodi hein desizuan definitivu husi tribunal kona ba pena prizaun. Tuir Konstituisaun hatete kuandu pena prizaun tinan 2 ba leten, otomatikamente suspensaun bele efetivu. “Maibe hanesan hau dehan plenaria mak orgaun politiku bele foti desizaun kontrariu, tan ba demokrasia nee maka sei lao iha plenaria,” akresenta deputadu Joaquim.

Nunee mos Sekretaria Meja PN, deputada Maria Terezinha Viegas, hatete iha relatoriu pareser nee haree ba karta ho dokumentus nebee tama no baixa ba Komisaun I. Karta nee husi Prokuradora Jeral Republika, ho Primeiru Ministru nebee entrega ba PN iha Setembru 2010. Maibe tan ba karta sira nee konfidensial no haruka ba Prezidenti Lasama la prosesa.

Deputada Terezinha Viegas akresenta mos iha loron 2 Marsu liu ba Vice PM, Jose Luis ba tribunal hodi atende pedidu tribunal nia tuir alegasaun tribunal nian, maibe iha tribunal juiz sira husu konaba karta suspensaun husi PN. Ho nunee tribunal mos haruka karta ba PN hodi husu suspensaun ba Vise PM Jose Luis.

Nia hatutan iha relatoriu pareser Komisaun I halo rezumu hodi haree ba tempu Vice PM ba hatan fali iha tribunal sei kleur, dokumentu balun maka deputadus sira seidauk hetan no sei distribui ba deputadus sira estuda. “Tan ba nee, fo tempu ba deputadu sira hodi apresia karta husi Prokuradora Jeral Repub lika, maka foin halo andamentu ba diskusaun. Maibe laos PN lakohi halo debate, deputadu sira hakarak justisa nee tenke tau iha fatin no knar deputaduds sira maka halo lei,” salienta deputada Terezinha Viegas.

Fatin hanesan membru PN Bankada CNRT, Natalino dos Santos, hatete PN iha nian knaar atu bele hasai Vise Primeiru Ministru, Jose Luis Guterres nia imunidade, maibe depende ba intrepretasaun.

Iha relatoriu Komisaun I PN nian ho pareser laiha suspensaun ou la autoriza Vice PM, Jose Luis. “Maibe ida nee la signifika katak Komisaun i nia relatoru atu taka dalan labele hasai imunidade. Tanba julgamentu sei adia ba 11 Abril mai, bankada hotu husu suspende provizoriumente diskusaun hodi fo tempu ba membrus governu halao nia servisu,” deklara deputadu Natalino.

Agora dadaun tenik Natalino, Vice PM asumi hela kargu PM Interinu, no mos deputadu husi AMP mos husu adia tan ba ema hotu sempre respeitu ou menjunjung asas praduga tak bersalah, tan ba kazu nee foin maka prosesu akuzasaun.

PN katak Natalino sei diskuti fali iha loron 1 to 2 Abril mai nee hodi bele autoriza Vise PM ba tuir prosesu julgamentu. Maibe koalia konaba suspensaun laos knaar PN nian, maibe knar PM, Xanana Gusmao nian.

Parte seluk, Juiz Prezidenti, Joao Ribeiro, liu husi prosesu Julgamentu, deklara adiamentu prosesu julgamentu ba Vise PM, Jose Luis Guterres, tan ba Parlamentu Nasional (PN) seiduak hasai nia imunidade. arm/pri

Partidu FRETILIN (Rekonstrusaun) sei lori Dosente UNTL ba Tribunal

Quarta-feira, 9 de Março de 2011



Dili. Aileba Lian (AL), Partidu FRETILIN (Rekonstrusaun) sei lori doesente UNTL Matias Guilherme ba Tribunal, haktuir membru Fretilin (Rekonstrusaun) ba Timor Post, edisaun Quinta-Feira (10/03/2011), haktuir Hercio Campos iha ninia knar fatin. Tenik tan Hercio Campos, Presidente CCI Dili, "dosente ida la hatene saida maka Prejunsaun ba Inocencia ba ema ida nian, hatene julga arbiru deit", defende Hercio Campos.

Iha mos Timor Post, Ricardo Nheu, nudar fundador ba Partidu Fretilin (Rekonstrusaun) katak "sei hamutuk ho fundadores sira seluk, lori dosente ne'e ba Tribunal, tamba nia akuza arbiru deit (idem)".

Dosente nudar ema intelektual ne'e subar an iha Universidade nia okus hodi defende interese partidu politiku, liliu ba interese Partidu Fretilin (Revolucionariu). Iha konceitu Universidade maka Unir-as-Versoens, buka akumula versaoens hotu-hotu, husi perspektiva hotu-hotu. Wainhira dosente ida maka defende fali interese grupos ida nian, ninia idionidade moral intelektual ne'e publiku kestiona makas!

Segunda-feira, 7 de Março de 2011


GFM nakfilak ba Partidu FRETILIN, muda naran husi Revolucionariu ba Rekonstrusaun

Dili. Grupu Fretilin Mudansas (GFM) sei nakfilak ba Partidu Fretilin, maibe muda maka naran deit, ninia diferensa maka mudansas husi Revolucionariu ba Rekonstrusaun, haktuir koordenador GFM, Vicente Maubocy cita Jornal Nacional Diario (JND) no Timor Posta (TP) ba edisaun tersa-feira (08/03/2011).

Ne'e reflekte ba dinamika politika ne'ebe existe iha Timor-Leste, GFM resiste kontra lidernasa Mari Alkatiri iha ninia governasaun to'o kongresu iha fulan Maio tinan 2006, ikus mai sira suporta CNR(rekonstrusaun)T, Kay Rala Xanana Gusmao nian iha eleisaun lejislativa 2007 no Presidencial apoio Horta 2007.

GFM decide hamrik mesak hodi avansa hanesan forsa politika ida, no ninia kontribuisaun importante ba debate politika iha tinan 2012, tamba sei altera konfigurasaun no komposisaun politika iha eleisaun 2012. Eleitorado partidu Fretilin sei ba hili ba partidus rua ho naran hanesan Fretilin (Revolucionariu) no Fretilin (Rekonstrusaun)!

Domingo, 6 de Março de 2011


Mari Alkatiri kandidatu ba PR 2012

Jakarta, Aileba Lian (AL). Mari Alkatiri, Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, prontu kandidatu ba Presidente Republika (PR) iha tinan 2012. Haktuir lia hirak wainhira halao encontro ho lideransa Partidu Kesejahteraan Sosial (PKS) iha markas PKS nian, Jakarta, Indonesia.

Kadeira PR nudar tentativa ba dala ikus ba Mari Alkatiri molok atu pencium husi politika?

Bele mos ida maka ne'e, importante iha Nasaun Timor-Leste, cidadaun hotu-hotu iha ninia direitu ba kandidatu ba kargu saida deit no tur iha fatin nebe deit.

Maibe lideransa katuas sira mos tenke aten bot wainhira lakon ho labarik kiik sira, se nu kasu akontese.

Maske eleisaun PR sei hela tinan ida, maibe bursa capres ka kandidatu ba PR mosu naran-naran hanesan tuir mai ne'e: Ramos Horta hakarak rekandidatura, Abilio Araujo hakarak kandidatu, Manuel Tilman mos, Lasama atual Presidente Parlamentu Nasional mos hanesan.

Hein deit katak sira hotu kontribui ba debate no kampane positivu, ne'e sai nudar aktus edukativu ba povu!