quarta-feira, 2 de fevereiro de 2011

Veteranus Fiar Xanana Bele Liberta Povu, Caetano: “Ami Nunka Husik Xanana”

STL, kuarta, 02 Fevereiru 2011 - 16:49:13 OTL


DILI—Veteranus Falintil no Antigu Kombatentes ba libersaun nasional, tula fiar nafatin ba Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, atu dedika aan tomak hodi liberta povu ida ne’e husi ki’ak, mukit no atraza.

“Nudar veteranus, ami sempre tau esperansa ba Maun Bo’ot Xanana, ne’ebe desde tempu rezistensia iha ai-laran ho situasaun ida difisil tebes nia infrenta to’o ohin loron ita hetan ukun rasik aan. Tanba ne’e, veteranus sira la duvida ho lideransa Maun Bo’ot Xanana nian atu liberta povu ida ne’e,” afirma L-4 nudar veteranus ida wainhira dada lia ho STL iha Delta Nova, Dili, Tersa (1/2).
L-4 dehan, ho kapasidade no dedikasaun PM Xanana nian ba povu ho rai ida ne’e, bele sai garantia ba povu tomak atu dezenvolve rai ida ne’e ho diak no tuir duni mandamentu ne’ebe eis gereleiru ho saudozu sira tomak mehi durante tempu rezistensia nia laran.
Nudar veteranus, L-4 fiar katak, ho Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan fiskal 2011 ho montante U$ 1.306,018.000, bele lori dezenvolvimentu povu ida ne’e nian la’o ba oin. Tanba ne’e, governante tomak ne’ebe sai liman-an ba PM Xanana nian bele haka’as aan implementa programa governu nian ho diak tuir duni politika orsamentu estadu tinan ne’e nian.
Iha fatin hanesan, Custodio Belo alias Alin Laek fo hanoin katak, buat hotu ne’ebe Parlamentu Nasional aprova iha OJE tinan fiskal 2011 nudar kondisaun ida atu bele fo asistensia ba povu ne’ebe sei moris iha ki’ak, mukit no nakukun laran.

“Hau fiar katak, ho ami nia Maun Bo’ot Xanana ne’ebe lidera funu no halo promesa ba povu iha funu laran katak, primeiru liberta nasaun no segundu liberta povu, sei sai duni realidade,” afirma Alin Laek.
Caetano Gonzaga dos Santos alias Foching nudar mos veteranus ida hateten, governu ne’ebe PM Xanana mak lidera sei uja OJE ne’e ho didiak atu garante dezenvolvimentu ba povu ho nasaun ida ne’e nian.
Foching esklarese katak, vizaun Xanana nian desde iha ai-laran nia hatene muinto bem, ne’ebe hakarak duni dezenvolve povu ho rai ida ne’e.

“Iha ema ida-rua mak kala dehan, la fiar Xanana, maibe povu sei fiar nafatin Xanana. Ami veteranus rasik mos nunka husik Xanana, tanba ami hatene ninia vizaun politika ba povu ida ne’e diak tebes desde tempu rezistensia nian,” Foching hateten.

Antes ne’e, Vise Primeiru Ministru ba asuntus Sosiais, Jose Luis Guterres iha nia lia kmanek ba lansamentu Consorsium Contractor de Eletrisidade afirma katak, Xanana nudar eis komandante gerileirus ba libertasaun nasional hatudu duni ninia dedikasaun hakarak hatur paz, estabilidade no dezenvolvimentu ba povu ida ne’e.
Jose Luis argumenta katak, Xanana hanesna lider rezistensia ida ne’ebe sai Primeiru Ministru diak liu kompara ho Primeiru Ministru seluk-seluk iha mundu ne’e.

“Ita luta para lori paz no moris diak ba povu tomak. La bele familia ida ka grupu ida deit mak riku iha rai ida ne’e,” Jose Luis afirma hikas

terça-feira, 1 de fevereiro de 2011

CJITL: Xanana Gusmao Husu FFDTL Respeita Dutrina Militar

Xanana Gusmao Husu FFDTL Respeita Dutrina Militar

altBreaking news, Primeiru Ministru Xanana Gustamo hateten katak loron Falintil Forsa Defeza Timor Leste – FFDTL hanesan loron bo’ot ba Falintil no tenki respeita doutrina militar.
Xanana Gusmao hateten ida ne’e iha nia mensajen ba nasaun, relasiona ho loron FFDTL ne’ebe selebra, Quarta feira ohin iha Dili.

“Loron Falintil hanesan loron bo’ot ba Forca Armadas sira ho selebrasaun ida ne’e atu bele refleta fali historia ne’ebe uluk nia no atu nune labele halu loron istoria ne’e”dehan Xanana iha Palasio Prezidente Nicolao Lobato, Terca (01/102).

Nia mos informa tan katak husu mos ba forca armadas sira hanesan ofisiais, sarjentu no atu bele kaer metin nafatin dutrina militar nia iha instituisaun F-FDTL nia.

“Ita tenke fo valor ba loron ida ne’e tanba loron ida ne’e loron importante ba Falintil sira atu bele fo nafatin sira nia fiar hodi luta hasoru inimigu hoti liberta rai ida ne’e”dehan nia.

Nia salienta tan katak husu mos ba povu tomak iha rai ida ne’e atu bele respeitu mos loron Falintil no mos bele partisipa mos iha loron bo’ot ida ne’e.(Pedro Delfim/CJITL)

PARTIDO CNRT DOKO TAN SUKU LAO-ALA ERMERA


Tempo Semanal Ermera


Vice Presidente CNRT ho dirasaun
 Nacional Partido CNRT to’o iha suku Lao-Ala Ermera
Partido CNRT hanesan partido nebe lidera IV Constitusional agora halo konsolidasaun barak-barak iha teritorio tomak. Alende iha distritu sira hanesan Lospalos, Viqueque e mos Baucau agora hametin tan konsolidasaun iha suku Laola iha Ermera iha sabdu dia 15 Janeiro 2011. Konsolidasaun ida ne’e partisipa militante lubuk boot ida nebe ke iha suku refere. Dirasaun Nacional CNRT nebe participa mak Vice Presidente Partido CNRT, Kordenator Konsolidasaun CNRT Ermera Cicilio Caminha, Secretario Estado Recursus Naturais Rigoberto, Secretario Estado Siguransa Frnasisco Guteres, Secretario Estado Defesa Julio Tomas Pinto, Cordenador CNRT Ermera, Secretario CNRT Ermera. Iha konsolidasaun ida ne’e hahu ho dada bandeira nasional e mos bandeira CNRT.

Kordenador Konsolidasaun CNRT
Deputado Cecilio Caminha
 ho Militante sira iha Lao Ala Ermera
Vice Presidente CNRT nian iha ninia intervensaun hateten katak Partico CNRT nebe lidera husi Maunboot Xanana Gusmao hakarat hadi’a povo ida ne’e nia moris. Alende ida ne’e mos hakarak hadia infrastrutura nebe iha Timor laran tomak. Laos mai para servi deit militante CNRT mas ba povo Timor Leste tomak. Konsolidasaun ida ne’e parte ida husi programa partido ninia atu prepara an tama iha elisaun geral 2012 ninian. Vice Presidente CNRT ne’e mos hateten katak ,maun Boot Xanana mos hato’o ona katak iha 2012 CNRT hakarak lao mesak ou ukun mesak tamba ne’e ita tenki servisu diak liu para suporta ideia maun boot nian ideia ida ne’e. E ideia ida ne’e laos hanesan ambisaun ukun mesak mas ukun mesak para servi diak liu ba povo terus nain ida ne’e. Nia mos isplika tan katak CNRT ida movimento uluk dissolve tiha maibe depois analiza situasaun krizi 2006 e mos ema e partido seluk nebe governa iha 2002-2006 Maun Boot hari’I fali Partido CNRT para kontinua spirit CNRT uluk nian para lori rai ida ne’e diak liu iha futuru.

Iha fatin nebe hanesan Deputado Cecilio Caminha nebe hanesan mos Cordenador ba Konsolidasaun CNRT Ermera hateten katak CNRT sei manan duni iha Ermera tamba tuir nia konsolidasaun barak tiha ona halao iha Ermera.

Nia mos hametin liu tan katak ukun mesak atu haforsa liu tan atu foti desizaun diak liu iha guvernasaun nian. E importante liu mak ami sei garante katak guverno sei hari’i uma 5 ba suku ida ne’e sei realiza duni iha teritorio tomak inklui iha suku Laoala Ermera ida ne’e. Deputado Cecilio mos isplika katak Partido ida ne’e ninia movimento atu ba liu oinsa dezemvolvi nasaun ida ne’e diak.

Militante Partido CNRT rona hela
Vice Presidente Vergilio Smit nia mensagem
Secretario Siguransa iha ninia intervensaun hato’o katak Guverno ida nebe ho maun boot nia lideransa agora hadi’a buat barak iha rai ida ne’e. Parte ida mak hadia PNTL nebe bolu naran Reforma Siguransa e Defesa.

PNTL labele politizado tamba PNTL ne’e instituasaun ida nebe hare liu ba intereses nasional. Secretario Estado da Siguransa mos hato’o katak iha krizi 2006 F-FDTL mak hemu tua, PNTL mak lanu tamba ne’e mak ninia komando rahun.

Nia mos temi konaba promosaun nebe halo ba PNTL sira iha tinan 2010. Atu hakoto ninia mensagem, Secretario Estado Siguransa mos hato’o katak ho lideransa Maun Boot Xanana Gusmao nian ita kria stabilidade ba nasaun ida ne’e. Tamba ne’e, hatun nian, iha 2012 imi vota ba Maun boot atraves Partido CNRT ne’e signifika katak imi vota ba stabilidade nasional. Mensagem ikus ida ne’e halo militante sira basa liman e antusiasmo makas liu tan.

Iha tempo nebe hanesan Secretario Estado da Defesa hato’o mos asunto 2 ba militante CNRT sira katak permeiro ; Dezemvolvimento Seitor Defesa. Uluk F-FDTL hanesan ema ida karik iha ninia ulun la iha isin lolon e iha ain.

Ne’e atu hateten deit katak Konstituasaun artigo 146 la iha lei sira nebe regula maibe hakat liu kedas ba lei organic F-FDTL ninia. Maibe agora Guverno kompleta tiha ona lei sira nebe ita persiza purtantu isin lolon sira ne’e ita kria tiha ona tamba ne’e F-FDTL agora sai orgaun importante ida ba rai ida ne’e. Nia mos hateten katak F-FDTL la bele mete politica maibe nia tenki hatene politica. Lei disiplina military mos iha tiha ona tamba ne’e F-FDTL sei implementa lei sira ne’e. Sigundo; Asunto Stabilidade Nasinal nian. SED ne’e mos hateten katak se stabilidade la iha dezemvolvimento mos sei lala’o tamba ne’e husu ba militante CNRT hotu bele koopera para kria stabilidade ba rai doben ida ne’e.

Nia mos dehan katak Timor Leste durante ne’e hetan krizi kada tinan rua purzemplu iha 2002 iha krizi nebe implika ba suku loza Helo Mister, Dr. Marie Alkatiri nia uman e ema balun mos mate. Iha 2004 akontese tan violencia iha Lospalos nebe involve F-FDTL balun e estado hari’I komisaun ida halo investigasaun Presidente Comisaun B PN Sr. Jose Manuel Fernandes mak lidera.

2006 mosu tan krizi boot mak krizi politica military. Iha 2008 mosu tan atentado ba Chefi de estado e mos chefi de guverno. Maibe so iha 2010 mak guverno konsege hakotu tiha “rantai” violencia ou krizi. Tamba ne;e Permeiro Ministro hanesan mos Presidente CNRT iha ninia intervensaun iha Parlemento NAsional iha debate osamento hateten katak 2011 hanesan tinan nebe tenki nakunu ho paz e stabilidade. (TS)

Bispo Nain Tolu Hasoru PM Xanana, “Osan Bot Tenki Ba Povu”

Terça-feira, 1 de Fevereiro de 2011


.
Jornal Nacional Diário - Tersa, 01 Febereiru 2011

Dili-“Bispo Basilio do Nascimento afirma, osan bo’ot ne’ebé Governubtau hamutuk U$1 biliaun resin, importante maka tenki fo benefisiu ba Povu.
Kestaun ne’e haktuir husi Bispo Dom Basilio do Nascimento hafoin hamutuk ho Bispu nain rua seluk, Bispo Alberto Ricardo ho Bispo Norberto Amaral hasoru malu ho Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, Segunda 931/01) iha Palacio do Governu, Dili.

Bispo Basilio do Nascimento koalia, se atu halo diak ba Timor Leste, osan ne’e atu biliaun ida ou Biliaun rua, importante maka osan hirak ne’e halo diak ba Timor Leste.

“Hau nia opiniaun laos osan barak ka osan oituan, hau nia opiniaun ne’e dehan, osan, ita ema ne’e iha ita nia merkadu ita presija osan hodi sosa sasan, ne’e duni hau repete fali katak, atu osan barak ka oituan, hau nia hakarak maka osan hirak ne’e atu halo diak ba Timor Leste no ba Timor oan sira,”katak Bispo Basilio.

Husu kona ba igreja nia hare kona ba kapasidade Governu nian, Bispo Basilio hateten, nia laos tekniku finansas nian, nia laos hola parte ekipa kontrolu nian i laos tur iha Parlamentu Nasional, ne’e duni tuir ingles foun katak, laos ninia ‘urusan’.

Bispo Diosese Baucau ne’e koalia, buat ne’ebe atu halo iha rai ne’e maka, oinsa Timor Leste hetan benefisiu.

Entertantu iha fatin seluk, antes ne’e Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao koalia iha debate Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2011 iha Parlamentu Nasional katak, osan ne’ebe Governu aloka iha tinan ne’e atu halo dezenvolvimentu ba povu no nasaun ida ne’e.

Proposta OJE 2011 ne’ebe governu apresenta ba Parlamentu Nasional hamutuk U$985 miloens, maibe depois liu husi diskusaun iha Parlamentu Nasional, deputado sira halo proposta barak hodi aumenta OJE 2011 sae tiha ba U$1 biliaun resin ne’ebe aprova iha Parlamentu Nasional ho votus 42, kontra 21, no abstensaun 1. das

PM Hirus Minitru Dezenvolvimentu Economia Tan Ba Tenta Troka Centru Refujiadus ho Pipa Greater Sunrise


.
TEMPO SEMANAL - 01-01- 2011

Tuir fontes jornal ne'e ninian iha konsellu de Ministru hodiseik (30/01) PM Xanana ruun nehan ba Ministru Ekonomia no Dezenvolvimentu Joao Gonsalves tan ba ninia intervista ba jornalista sira ne'ebe ministru ne'e tenta atu troka kadoras Mina no gas iha Greater Sunrise ho proposta Centru Refujiadus husi Primeira Ministra Australia.
Fontes ne'e mos informa katak DR. Joao Goncalves nega katak nia ko'alia lia fuan sira ne'e foin lalais liu ba maibe durantee debate orsamentu do Estadu Membru Governu ne'e informa katak,"Ha’u mak atu lidera prosesu negosiaun ida ne’e karik ha’u dehan nune’e. Ha’u foo uluk kondisaun preliminar rua. Ida premeiru, Pipeline ne’e tenke mai iha Timor. Ida segundu ne’ene, se atu foo fatin ruma tau refujiadus sira ne’e, imi ba dezenvolve fatin sira ne’e. Tau bee mos, tau eletrisidade, tau estradas ne’ebe di’ak, tau ponte kais ida, kampu aviasaun oan ida. Bu’at ne’ebe mak ita nia populasaun, ita nia povu presiza," dehan DR. Joao Goncalves ba jornalista sira iha uma fukun Parlamentu Nasional semana kotuk.

Ministru ne'e hatutan katak, "Centru refujiaduz karik mak loke iha Timor mos, la’os bu’at ne’e katak sira atu mai permanente iha ne’e. Tinan lima ka balun bele to’o tinan sanolu karik bu’at ne’e bele taka ona. Bu’at taka tiha ona, bu’at ne’ebe sira halo iha ne’ene hela ba ita nia povu, ita nia populasaun, ba ita rain."

Fontes Jornal Tempo Semanal ne'e mos dehan PM Xanana hateten ba Ministru Joao katak, " Uluk Ministru foo ona Atauro ba Sira (Refujiadus)."

Governu harii ona ekipa kompostu husi Vice Ministru Estranjeiru ho Sekretariu Estadu Seguransa maibe seidauk l,oke ibun Ministru sira seluk maka hahu ko'alia uluk ona.

Membru do Governu ida seluk mos sente sokadu ho lala'ok ministru Joao ne'ebe ladun konsidera ninia lia fuan. "Primeiru Ministru maka lidera Governu no seidauk foo poder ida ba sira Ministru Joe atu ko'alia. Ministru ne'e ko'alia arbiru de'it."

Jornal ne'e koko konfirma mos ho membru do Governu seluk fali mos dehan hanesan. "Hodiseik iha konsellu dos Ministru PM hirus loos kona ba deklarasaun Ministru Joao ninian ne'e."

Tuir analizador politiku Nelson Koreia hateten katak Jornalista sira ko'alia ho "Wrong Person" (ema sala).

"Sr. Joao Goncalves, nia la reprezenta state, nia so ministru dezenvolvimentu ekonomia. I la iha mandatu especial ida para nia atu ko'alia kona ba bu'at ida ne'e. Ne'e nia opinaiun ida ke bele halo satisfas de'it ema tan ba nia iha ligasaun emosional ho Australia," dehan Nelson.

Tuir Nelson katak Ministru Ekonomia salta tama ona ba area ema seluk ninian. "Area ida ne'e la'os ninia area para nia komentariu," kritika nelson.

"Ita labele kahor buat ruma ne'e. Problema pipeline ne'e direitu juridiku. No centru refujiadus ne'e problema internal Australia ninian," Remata nelson.

Iha parte seluk wainhira jornal ne'e konfirma fali sekretariu do Estadu rekursus Naturais Alfredo Pires mos rekuinese katak iha diskusaun manas entre membru do Governu hodiseik maibe, "presiza separa asuntu greater Sunrise ho centru Refujiadus.

Sekretariu Estadu ne'e dehan Ministru ekonomia informa ona ba membru Governu sira katak ninia deklarasaun ne'e halo iha tinan kotuk maibe tuir loloos deklarasaun ne'e ministru foo ba jornalista sira iha tempu durante diskusaun orsamentu do estadu tinan 2011 iha uma fukun Paralamentu nasional.

Nia deskorda ho Ministru Dezenvolvimentu ekonomia Joao Goncalves kona ba atu troka kadoras ho centru refujiadus. (TS).

quinta-feira, 27 de janeiro de 2011

Xanana, Sikat: Lakeru no Kaixote



Historia e historia, fatin akontesemento historia e fatin historiku, fatin turistiku, fatin nebe bele mos tulun negosiantes kiik sira hodi hetan rendimento oitoan hodi hatutan sira nia moris lor-loron nia. Autor historia e ema nebe mak involve direitamente iha proseso tomak iha historia ida nia laran; wainhira sira sei moris, sira sei hatoo, sira sei koalia e hatur historia ne’e nia los no hatudu fatin los nebe historia ida akontese ba.
Wainhira sira mate antes de iha istoria eskrita e iha filmagen (video) nebe mak halo la involve sira iha proseso hakerek e filmagen nia laran mak bele akontese manipulasaun informasaun, manipulasaun historia. Wainhira ema halo manipulasaun ba historia, hanesan mos halo mate nasaun ida nia identidade historiku, hadelek (membutakan) mos gerasaun foun. Akontesemento historia iha ba dala deit, bele mos mosu fali tan maibe nia kontiudo, nia autores, fatin la hanesan ona.

Haree ba buat hirak ne’e houtu, hakerek nain maski ho kole teb-tebes iha viagen husi Maliana, Covalima, Natarbora no Manufahi hakaman an hodi ba hasoru malu ho senhor Luis Cardoso alias SIKAT iha suku Datina, distrito Manufahi. Sorumutu/entrevista ne’e halao iha loron 5 de Junhu 2009, iha senhor SIKAT nia uma. Oinsa mak hekerek nain hatene kona ba senhor SIKAT no fatin maun boot Xanana subar ba? Liu husi dada lia ho maluk sira barak hanesan: senhor Virgilio Smith (Secretario Estadu Cultura no Silvio da Costa Rocha no Domingos Rodrigues no toos nain ida (halua tiha nia naran) nebe besik husi suku Datina no mos cleaning service nain rua iha Hotel Manufahi.

Liu tuir dalan hakerek nain para kareta hodi husu ba ema sira katak senhor SIKAT nia uma iha nebe? Sira dehan iha laletek leten besik eskola primaria suku Datina. Ikus liu, hhakerek nain hasoru malu duni ho senhor SIKAT bno husu hikas tan ba nia katak senhor kuinese senhor Luis Cardoso? Nia hatan “ hau duni”. Hakerek nain esplika objektivo ba hasoru malu e entrevista no nia hatan hodi halo entrevista.
Tuir mai ita iha entrevista direitamente nebe hakerek nain halo ho senhor SIKAT kona akontesemento iha suku Datina:
Ilidio Ximenes da Costa (IXC): Tio bele hahu konta took historia oinsa hahu hasoru malu ho maluk gerilheiros sira?

Diak. Hahu Iha 1991, iha enkontro ida nebe hahu halo kontaktu husi Konis Santana (matebian), Jose Tilman no adjunto Tara iha suco Datina, distrito Manufahi. Iha sorumutu ne’e sira hahu halo plano atu lori maun boot “Xanana” mai iha suco Datina hodi enkontro ho komandante gerileiros sira hanesan: maun Konis Santana (matebian), komandante Nunura, orasi (Mau Mean), maibe la konsege halao tamba situasaun seguransa la perminte tamba iha militares Indonesia barak tebes.

Iha fulan Julho 1991, maun boot Xanana bolu Sikat atu kordena oinsa bele muda maun boot Xanana husi Dili ba iha Same. Maun boot dehan ba Sikat hodi tun mai Dili hodi harosu malu ho taksista naran senhor Henrique hafoin Henrique kontaktu Akui Leon.
Iha dia 27 de Julho 1991, maun boot Xanana muda husi Dili ba iha Same.
IXC: Oinsa ita boot sira lori sai maun boot Xanana husi Dili?
Sikat dehan: Ami prepare “Kaixote” ida hanesan fatin hodi maun boot tuur iha laran, hafoin tulan “SUPERMI” dos 40 ho besi beton ba iha kaixote nia leten iha kareta Manufahi No.1. Kereta ne’e Akui Leon nian. Tuir dalan tentara Indonesia nain 4 mak sae tuir no tun iha Fatuk Hun, depois iha tentara nain 4 sae fali tan hodi tun iha Aileu, depois iha fali tan babinsa no binpolda nain 2 sae hikas tan no sira tun iha Mane Tane no Daisoli.
Too iha Leushati, tentara sira iha pos foti liman deit no fo sira liu. Sira too iha suco Datina tuku 6:45 HTL. Komandante geriliros sira mak hein maun boot iha neba mak: Komandente Konis Santana, Nunura, Orasi ho kodiku Mau Mean. Iha suco ne’e nia laran iha pos tentara BTT 610, pos Babinsa. Distansia entre chefe do suco nia uma ho pos tentara sira mais au menus 40 metro.
IXC: Oinsa maun Sikat hatun sasan no KAIXOTE nebe maun boot iha laaran ne’e?
Sikat dehan: ami hatun besi beton ho supermi iha uma oin, no KAIXOTE ne’e hatun iha uma kotuk. Iha uma duut ne’e nia laran iha kuak rua, ida hanesan dapur no ida subar fatin ba maun boot Xanana.
IXC: Loron hira maun boot Xanana subar iha uma ne’e nia laran?
Sikat dehan: kalan ida deit tamba situasaun la permite no ami muda fali maun boot ba hela iha foho Hoholau nia hun.
Maksi nune, maun boot “Xanana” konsege halo duni gravasaun “mensagen politika kona ba luta/resistensia” iha kasete laran. Garvasaun ne’e halao iha foho Hoholau nia hun. Oinsa gravasaun ne’e lori sai mai to’o iha Dili? Sikat dehan “ uluk liu hau ho maun boot Xanana koa lakeru matan ne’e ho lamina, depois hasai nia musan no kouir halo mis nia isin, hafoin hatama kasete ba lakeru laran no taka hikas fali ho lakeru matan nebe ami koa.”
IXC: Se mak lori lakeru ne’e ba iha Dili?
Sikat dehan: Ema nebe lori lakere ne’e ba Dili mak senhora Graciana Cardoso, naran kodiku Sei Domi”. Nia hau nia kaben.
IXC: Lakeru ne’e entrega ba iha se?
Sikat dehan: senhora Graciana (Sei Domi) entrga ba iha nia oan feto Eleonora Cardoso ho naran kodiku Sarani iha Taibesi. Hafoin Eleonora Cardoso (Sarani) fo tutan tan ba alin “ Regina” (matebian), alin husi senhor Jorge Tailalat nia alin feto. Ikus liu alin Regina foin hato’o tan ba senhora Armandina Gusmao (maun boot Xanana nia feto no senhor Gilman dos Santos, nia kaben).  
IXC: Maun boot Xanana hela metin iha fatin ne’e ka muda tan fali ba fati seluk?
Sikat dehan: iha dia 24 de Agosto 1992, maun boot Xanana ami tula hikas fali ba iha Dili.
IXC: Oinsa ita boot sira lori sai ne’e enkuanto iha dalan iha pos barak?
Ami usa natin Kaixote ida uluk hodi tula ba kareta nebe hanesan no tulan sae au lolon 20 no bebak 40 hodi tulan ba Kaixote nia leten. Too iha pos Laulara mak tentara sira haruka para atu hatun au no bebak mak iha. Tentara sira dehan “ bamboo dan bebak  ini harus diturunkan karena tidak ada ijin dari dinas kehutanan”. Tentara , Polisi Militar no Brimob sira tahan Sikat no Akui Leon durante besik horas 2 nia laran, dehan Sikat.
Akui Leon tun hodi koalia ba iha tentara sira katak “bapak ada komandan?” Tentara sira hatan, “ tidak”, and harus urus semua surat ijin baru bisa mengambil bebak dan bamboo ini. Akui Leon dehan: “kemarin saya sudah memberikan satu ayan hutan ke pada bapak komandan. Sikat dehan teni “ Akui Leon hatama liman ba bolus laran hodi foti osan oitoan no fo ba tentara sira.  Haoin ne’e tentara sira hahu fo liu sira mai Dili.
IXC: Osan hira mak Akui Leon fo ba tentara sira ne’e?
Sikat dehan: Rp. 5000 deit oan.
IXC: Oinsa imi nia laran wainhira Tentara Nasional Indonesia (TNI) tahan imi?
Sikat hatan: oan, ami tauk tebes maibe ami fiar an katak sira sei fo liu ami.
IXC: Se karik sira la fo liu oinsa ita boot sira nia hanoin e strategia?
Iha dia 16  de Setembro ou Outobro 1992 tentara sira kaer Akui Leon no iha dia 16 de Novembro 1992 kaer Akui Leon no kaer maun boot Xanana iha loron 20 de Novembro 1992 iha Lahane. Sikat ho Akui Leon kastigo, inkerito hamutuk ho dona Armandina Gusmao, dona Alianca, senhor Oscar Lima, senhor Henrique, Senhor Americo/Suai Indah iha fulan haat ho balun nia laran iha SGI Dili.
Sikat moris iha dia 5 de Janeiro 1946, agora ho idade 64 anos.
IXC: Too agora tio hetan ajuda ruma husi governo e maun boot Xanana?
Sikat dehan: hau hetan ajuda osan oitoan husi maun boot Xanana.
IXC: Ita boot iha hanoin ruma ou lia menon ruma ba ukun nain sira?
Dehan Sikat:Partidu kiik, nasaun e rai mak boot, nebe,  ukun nai sira la bele fo falor ou haree liu ba deit iha interese partidu maibe fo hanoin ba malu hanesan ukun sei iha resitensia nebe kaer malu metin (unidade importante liu), e nune mos diak liu mak halo desenvolvimento iha base no kria tampo d trabalho ba juventude sira.
IXC: Karik atu taka ita nia dada lia ne’e, tio sei iha tan buat ruma atu hato’o?
Diak, hau husu deit ba ukun nain sira atu tau matan mos ba fatin resistensia sira hanesan ne’e, tamba fatin historiku, se hau mate karik se mak sei bele hatutan tan b gerasaun foun sira nebe oras ne’e buras ba beibeik. Diak liu mak hahu hakerek istoria sira henasan atu gerasaun foun bele hatene no visita fatin sira ne’e.
Iha primeira edisaun hakerek nain hahu tiha ona ho subar fatin Xanana iha Mehara ho senhor Leao. Ba edisaun ne’e hakerek nain rekonese katak hakerak ida ne’e seidauk kompleto no husu karik iha buat ruma mak maluk autor sira atu kompleta ka halo krita, hau simu ho laran luak e bele mos kontaktu via telemovel 72 33335. Karik iha edisaun tuir mai sei hakarek tan ba niha fatin seluk hanesan: Soiro Kraik, Lahane no seluk tan nebe seidauk identifika.

Mario Viegas Carrascalao Evakua Ba Singapura


PDF Print E-mail
Written by Manuel Ximenes/CJITL   
Friday, 28 January 2011
ImageDili Flash, Ministru Saude, Nelson Martins, Kinta feira horseik (27/1) konfirma katak Deputadu Mario Viegas Carrascalaò hetan moras ida ne'ebe kleur ona, nune'e horseik evakua ona ba Singapura hodi halo tratamentu.
 
“Deputadu Mario Viegas Carrascalao husi bankada PSD ohin tenki desloka ba Singapura hodi halo tratamentu tanba hetan moras  kleur ona” Nelson konfirma.

“Durante ne’e kuandu nia hetan moras oituan nia ba halo tratamentu iha neba, ne'e duni agora nia hetan moras oituan tenki ba fali to’o iha neba hodi halo tratamentu, para doutor sira hare didiak” Nelson hatutan.

“Ita hare agora nia mos katuas ona, nia presiza deskansa barak” dehan Nelson Martins iha Parlamentu Nasional. (Manuel Ximenes/CJITL)