quarta-feira, 26 de janeiro de 2011

O PAPA JOÃO PAULO II E TIMOR-LESTE


O Vaticano acabou de anunciar que Sua Santidade o Papa João Paulo II que faleceu no dia 2 de Abril de 2005, vai ser beatificado no dia 1 de Maio do corrente ano.

Para os cristãos de Timor-Leste esta notícia foi motivo de muita alegria e de contentamento. É que os cristãos de Timor, durante os conturbados anos da ocupação indonésia, puseram muita esperança e confiança na solicitude pastoral de Sua Santidade.

Quando foi do anúncio da beatificação, o director da Sala de Imprensa considerou que João Paulo II será lembrado, entre outras coisas, “pelas suas visitas aos povos mais necessitados do alimento e justiça”. E o actual Papa Bento VXI referiu-se com alegria à beatificação que classifica como “guia na fé, na verdade e na liberdade”.

Timor-Leste teve a dita de receber a visita de João Paulo II a 12 de Outubro de 1989. Contra todas as críticas e incompreensões, Sua Santidade, aproveitando a visita à Indonésia, quis estar com o Povo timorense umas horas celebrando a Eucaristia em Dili ( na altura, capital da vigésima sétima província da Indonésia).

No aeroporto de Dili, não beijou o solo timorense. Mas fê-lo na Igreja Catedral, em Vila Verde. Ao dirigir-se do aeroporto para o centro da cidade e, antes de entrar no automóvel, procurou o Administrador apostólico da Diocese de Dili, dizendo: “Dove è il vescovo?” Queria ter junto de si o Ordinário do lugar. O prelado timorense, sentado ao seu lado, dizia ao Papa: “ Santidade, antes da Sua visita, os Timorenses prepararam-se espiritualmente: rezaram, confessaram-se e comungaram; alguns receberam o baptismo e outros contraíram o matrimónio com o rito católico”. E O Papa respondia, sorrindo: “Graças a Deus! Nalguns dos meus encontros, os jovens perguntam-me: “-Porque o papa viaja tanto? E eu respondo: É preciso evangelizar, percorrer o mundo e anunciar a Boa Nova aos Povos; se os cristãos timorenses, se confessaram, comungaram e rezaram, e houve conversões, então valeu a pena fazer esta visita a Timor-Leste!”.

Depois de ter benzido a nova catedral de Dili e de ter falado ao Clero ali reunido, dirigimo-nos para Taci Tolu, onde o Papa celebrou a eucaristia para cerca de 150 mil pessoas. Depois da missa, alguns jovens timorenses fizeram uma manifestação diante do altar papal, gritando: “Viva João Paulo II! Viva Timor-Leste Independente”. O Santo padre assistia aquele acto com muita calma e silêncio. O Administrador Apostólico sussurra-lhe aos ouvidos: “Santidade, eles querem manifestar à Sua Santidade a sua situação de sofrimento e falta de liberdade…” O Papa apenas dizia: “Capito!”

Meses depois, o Prelado timorense é recebido no Vaticano, em visita ad limina. Ao despedir-se, ouviu estas palavras do Papa: “Amanhã, vou visitar Eslovénia”, um país que também lutou pela liberdade…”.

Para recordar a visita de João Paulo II, foi colocada em Dili uma grande estátua do Papa (sete metros de altura). Ele, qual Bom pastor sempre vigilante, olha para Cidade de Dili com amor de Pai e Defensor da liberdade!

Que o novo Beato João Paulo II continue a abençoar e proteger o Povo e os Cristãos de Timor-Leste!

Porto, 23 de Janeiro de 2011.
Dom Carlos Filipe Ximenes Belo

Membru Parlamentu AMP Fase malu iha PN


TempoSemanal-Dili, 25.01.2011

Deputadu Natilino dos Santos husi bankada CNRT no Deputada Gertudes Monis husi bankada Partidu Demokratidu istori malu iha Uma Fukun parlamentu Nasional. Suai oan rua ne'e raut malu tan ba problema eletricidade ne'ebe sei sai nafatin hanesan problema maka preokupada populasaun tomak iha nasaun ne'e.
Reprezentante povu nain rua husi bloku AMP ne'e, hamosu kadi nanal funu kakorok tan ba pro ho kontra kona ba asuntu eletricidade.

Deputada Gertudes iha ninia deklarasaun du'un Ministeiru Obras Publika liu-liu Sekretaria do Estadu Eletriciadade ladun tau atensaun ba problema eletriciadade iha suai. Deputada Monis dehan nia foti problema eletricidades iha distritu Suai hafoin haree ho matan no rona ho tilun durante iha ninia vizita ba distritu nia moris fatin ne'e. Nia mos dehan nia la'os foti problema tan ba simu informasaun via telefonemas.
Nune'e duni Deputadu Natalino deskorda hodi du'un deputada Gertudes foti kestaun eletricidade tan iha interese privada. Nia haktuir katak Deputada ne'e foti asuntu refere tan ba iha momentu balun ai riin eletricidade monu iha uma ida ke sei iha relasaun familiares ho Deputada bankada PD ne'e.

Primeiru Ministru rasik rekuinese faillansu eletricidade iha nasaun ne'e. Durante Tinan sanolu ona ukun nain nasaun ne'e seidauk konsege rezolve ahi mate lakan iha nasaun ne'e.
Iha tinan 2009 Governu gasta orsamentu miliaun lubun boot ida liu husi projetu pakote referendun hodi habokur emprezariu sira nia konta bankaria maibe la konsege rezolve komunidade ninia lian halerik atu hetan ahi lakan husi eletricidade ninian. (TS).

Valentine Day Tinan Ne’e Sei Marka Ho Festa Carnaval ba Dala Tolu

PDF Print E-mail
Written by */CJITL   
Thursday, 27 January 2011
ImageDili Flash, Hanesan parte ida husi area Turizmu,Governo liu husi Ministeriu Turizmu Comersio e Industria (MTCI) organiza festa CARNAVAL ba 3o periodo iha Timor Leste.
 
Eventu ne’ebe monu iha semana valentine day ne’e hanesan loron ne’ebe kada tinan komemora festa Carnaval iha mundu inklui Timor Leste, Iha Timor Leste konsidera loron ne’e hanesan loron “Alegria na Liberdade e Pluralidade”.  

Ministru Turizmu Comersio e Industria (MTCI), Gil da Costa Alves hateten katak, Carnaval ne’ebe halao hanesan parte ida mos promove Kultura Timor Leste, oin sa bele influensia ema rai liur.

“Carnaval hanesan karakter cultural no liliu rekreativu, ema hirak ne’ebe partisipa iha Carnaval ne’e bele hatais variasaun oin sa dada antusiaz ema seluk nian liliu turista sira,” dehan Ministru Gil Alves, Kuarta (25/01), iha Parlamentu Nasional.

Iha eventu ne’e, sei hatudu aktividade oi-oin, alende lao tuir estrada no komunidade ida-idak liu husi grupu bele halao iha fatin liu husi dansa kultura no dansa modernu oi-oin.

“Loron ne’e hanesan loron ne’ebe ema bele goza malu ho aktividade oi-oin, para depois tama fali ba loron sério ka loron servisu,” hatete Ministru Gil Alves.
 
“Carnaval iha Timor hanesan mos Carnaval iha rai sira seluk iha mundu, hatudu mos oin sa ita nia kultura bele influensia mos kultura rai liur,” hatutan Ministru Gil Alves.

“Ohin loron ita hatais Kalsa laos kultura Timor, Kultura Timor hatais Tais, tamba ne’e ita hatudu oin sa ita bele influensia,”  tenik Ministru Gil Alves.(*/CJITL)

segunda-feira, 24 de janeiro de 2011

Zacarias da Costa anunsia abertura husi konsuladu iha Inglaterra

25 de Janeiro de 2011, 12:31
 
Tuir ajénsia Portugés News Network (PNN), Ministru dus Negósius Estranjeirsus timorense, Zacarias da Costa, anunsia ona katak Governu iha planu atu loke konsuladu ida iha Inglaterra.

Abertura konsuladu pretende fó resposta ba komunidade timór-oan ne´ebé hela iha país, karik ho ema rihun 16, tuir estatístika sira husi Governu britániku.

Tuir PNN, Zacarias da Costa refere ona katak, husi ema rihun 16 timór-oan ne´ebé hela iha Inglaterra, só nain 50 de´it mak heal iha país ba iha projetu sira troka interkámbiu estudantil, nó sira seluk buka hela oportunidade ne´ebé di´ak ba serbisu.

Abertura konsuladu nian iha Inglaterra sei permiti atu fasilita prosesu hotu hotu ba sidadaun sira husi Timor-Leste ne´ebé mak atu dezloka aan ba iha Europa.

Konsuladu sei iha mós nia kargu ba situasaun timór-oan sira iha Irlanda, Komunidade ida ho númeru estimada iha ema 7 500, informa ba PNN.

Maske la iha data ida ne´ebé fó sai lolos, ministru dus Negósius Estranjeirus timorense fiar katak konsuladu iha Inglaterra sei bele funsiona to´o tinan ramata.

SAPO com PNN

IHA MUAPITINE - LOSPALOS POPULASAUN GARANTE SEI FO SIRA NIA VOTO BA CNRT IHA 2012




Muapitine Lospalos: Konsolidasaun Partidu CNRT iha suku Muapitine halao iha Sábado loron 15/01/2011. Iha okaziaun ne’e populasaun suko Muapitine hamutuk besik 1000  halibur aan iha centro de enkontro Muapitine, besik monumento herois hodi halao konsolidasaun partido CNRT. Konsolidasaun ne rasik preside direitamente hosi Sekretario Geral partido CNRT Dionisio Babo Soares, akompanhado hosi Vice-Sekretario Geral, Jose da Silva Fo-Laran, Membro Conselho Diresaun Nasional, Januario Perreira, Vice cordenador Distrito Lospalos, Caetano ho representantes hosi partido iha sub-distrito balun iha Lospalos, marka prezensa iha konsolidasaun ne.   .

Vice cordenador partido CNRT distrito Lospalos, Caetano, iha nia diskursu dahuluk hatete katak konsolidasaun ne ho objektivo atu hametin Unidade Nasional no fo korajen nafatin ba kuadros, Militantes no Simpatizantes partido CNRT hodi kaer metin Unidadade Nasional no hakaas an atu Partido CNRT manaan eleisaun iha 2012.

Suku Muapitine hanesan fatin istoriku ba luta libertasaun. Iha fatin ne’e populasaun sira organiza an ba funu hodi hetan independensia. Oin loron maioria ou por volta de 559 melitantes  suku Muapitine hosi kuaze 900 membros da populasaun mak registado formalmente  hanesan militantes Partidu CNRT ne’ebe lidera husi Maun Boot Xanana Gusmão. Iha konsolidasaun ne, sira garante katan sei hakarak Maun Boot Xanana atu hodi kaer ukun iha 2012, estabiliza rai Timor no haao dezenvolvimento.

Ne’e duni  tuir Chefe do Suku Muapitine nebe presente iha enkontro ne hanesan uma-nain, afirma ba Populasaun katak Suku Muapitine Sub-Distrito Lospalos, sente kontente tebes ho prezensa husi lideransa Partidu CNRT ne’ebé hala’o konsolidasaun programa partidu iha suku. Nudar lideransa autoridade lokal nia iha responsabilidade no transparensia atu simu qualquer partidu atu mai konsolida nia programa no asegura nafatin Unidade no estabilidade iha ita nia rain.

Vice Sekretariu Geral Paridu CNRT ( Fo-laran) iha nia intervensaun sublinã katak Partidu CNRT tane a’as nafatin prinsipiu unidade Nasional maske ita iha diferensa de politika ho ideolojia ho partido seluk. Tanba ita mesak ida deit mesak Timor oan deit, no tamba ne’e mak ita atu servisu maka’as hodi CNRT bele kaer ukun mesak iha 2012. “Partidu CNRT hamrik la’os ba ema ida deit maibe ba ita hotu, ne’e duni ohin loron CNRT hamrik povu barak mak kontente tanba  ita la’o ho korajen nafatin ba oin,Governu hamrik ho maun bo’ot Xanana  hodi  realiza no  hanoin  katak tenki hadomi ninia povu ne’ebé mukit ka  terus hela.”
Partidu CNRT ne’ebe lidera husi Maun boot Xanana Gusmão hamrik o nia Lema “ Libertada a patria e Libertemos o Povu” entaun oin loron ita ukun an tiha ona maibe puvu barak mak sei terus no moris iha mukit ne’e duni Partidu CNRT hakarak hamutuk ho nia povu hodi Liberta tan nia povu sai husi terus no kiak liu husi Dezenvolvimentu Nasional.
Tuir Sekretariu Geral Partidu CNRT Sr. Dionisio Babo Soares, katak Partidu CNRT nia ideolojia  maka “Dezenvolvimentu Nasional”. Atu Dezenvolve ita nia rain ita presiza Estabilidade no Unidade nasional, tamaba ne’e Partidu CNRT nia Valoriza pontos 4 imprtante maka: 1. Valoriza Rezistensia no veteranos Sira. 2. Valoriza Estabilidade no Seguransa 3. Valoriza Unidade Nasional. 4. Dezenvolvimentu Nasional.
Portantu liu husi programa ne’ebé hala’o tiha ona hanesan subsidio ba ferik katuas sira, veteranos libertasaun, no barak mak sei implementa iha futuru, ne’e duni atu hili Partidu tenki iha  konsénsia katak tama Partidu la’os hanoin deit maibe tama Partidu ne’e iha konsénsia, ho Partidu CNRT  ne’ebe lidera husi maun bo’ot Xanana, tenki presiza tempu barak lori nasaun ida ne’e ba nasaun ida ne’ebe sai diak no prosperidade.

Iha oportunidade ne’e kordenador sub-distrito Lospalos Letto, fo tomada de posse ba kuadros no estrutura partido CNRT suko Muapitine. Nia husu sira atu servisu makaas laos iha Muapitine deit, maibe lao to suko seluk besik iha Lospalos hodi bele hatutan lia menon, hodi garante katak CNRT deit mak bele lori estabilidade, mak bele valoriza resistensia, mak bele grante unidade nasional no lori dezenvolvimento ba ita nia rain.

Iha momento ne’e responsaveis hosi subdistritos no militantes hamtuk tebe ho lideransa partido CNRT hodi haklalak dehan katak Muapitine nudar fatin nebe uluk Indonesia oho ema hetan ona atensaun hosi governo central, maibe sira espera katak konsdisaun nebe iha, preciza atu governo tau matan liu tan. Governo preciza hadia infraestrutura no necessidades basicas seluk povo nian tan. Tanba ne sira promete atu loyal ba CNRT no hili maun boot Xanana Gusmao atu lidera nafatin governo iha 2012 to 2017.

quinta-feira, 20 de janeiro de 2011

Krezsimentu económiku akompaña ona husi redusaun husi ki’ak

Sexta-feira, 21 de Janeiro de 2011



21 de Janeiro de 2011 - sapo.tl

Krezsimentu ekonómiku Timor-Leste akomapaña ona husi redusaun husi ki’ak, ne’e tamba “ajenda reformista husi Governu, hala’o ona ho polítika fizkál espansionista”, dehan ohin Ágio Pereira, porta-vós husi Ezekutivu ne’ebé lidera husi Xanana Gusmão.
“Maske Timor-Leste kontinua sai país dependente husi petróleu iha mundu hotu-hotu, ho Produtu Internu Brutu la petrolíferu per kapita, sai ida ne’ebé tún liu husi rejiaun, ajenda reformista tinan 2007, ne’ebé alimentada ho polítika fizkál espansionista, mai altera ho radikál tebes panorama sosiál nó ekonómiku husi nasaun”, defende ona nia.

Entre tinan 2007 nó tinan 2009, ema rihun 96 sai ona husi situasaun ki’ak ida ne’ebé estremu, ida ne’ebé mak reprezenta diminuisaun ida ba pur sentu sia, tuir daduz ne’ebé divulga husi Governu.

“Timor-Leste hahú husi ne’ebá sai ona hanesan kazu estudu ida iha nivél globál ba nasaun sira ne’ebé frajíl nó iha situasaun pós-konflitu”, refere.

“Iha epizódiu konflitu 167 iha país 81 sira, taxa média ba krezsimentu ne’ebé konsege ona depois de tinan lima konflitu ninian mak pur sentu lima, ba pasu ne’ebé mak Timor-Leste rejista ona krezsimentu ida hakbesik ba pur sentu 15, iha períudu ida ba tempu ne’ebé mak relativamente badak, hasura hahú husi tinan 2006”, salienta porta-vós husi Governu, iha nota ida ne’ebé hafahe ona ba imprensa.

Tuir Ágio Pereira, ida ne’ebé hanesan mós sekret’ariu Estadu husi Konselllu Ministrus, “taxa ezekuasaun orsamentál ne’ebé sa’e nó reforma ba iha jestaun husi Finansas Públikas, iha kolaborasaun ho Banku Mundiál, sai tiha ona hanesan determinante sira ba melloria husi krezsimentu ekonómiku”.

Timor-Leste predicted to be one of the top ten fastest growing economies for 2011

Sexta-feira, 21 de Janeiro de 2011

The Secretary of State for the Council of Ministers and Official Spokesperson for the Government of Timor-Leste
Ágio Pereira

January 20, 2011

Díli, Timor-Leste

Timor-Leste predicted to be one of the top ten fastest growing economies for 2011

Predictions have emerged estimating Timor-Leste to top the global scale in accelerated economic growth for 2011, with ten nations announced to rank as the fastest growing economies for the year. From the Economist to the Central Asian newswire, the news spread world wide of those countries expected to achieve the highest economic growth rates in 2011.Timor-Leste was ranked in the top ten for 2008 and reached the highest economic growth rate in the region for 2009.

The prediction for Timor-Leste comes after three years of solid double digit growth rates and record petroleum revenue. As of December 17 2010, US$2.172 billion had been collected in petroleum revenues in 2010, 29% above mid-year budget estimations, with the highest sum ever collected in tax revenues by petroleum operators of almost one billion, a 38% increase from 2009. For scale, the 2010 collection of petroleum revenue eclipses the total amount allocated for the 2010 and 2011 General State Budget combined, US$838 million and $985 million respectively.

The growth prediction comes as the Government utilizes the 2011 State budget to launch major investment plans into core infrastructure, human capacity, and sector development. Two major funds, the Infrastructure Fund and Human Capital Development Fund, will be the vehicles to drive a more streamlined, coordinated and efficient investment into targeted sectors. The initiative was considered necessary to mobilize the economy and fast track human, social and economic development while the young nation of eight years continues to build on institutional foundations.

While Timor-Leste remains the highest oil dependent country in the world with non-oil GDP per capita one of the lowest in the region, in 2007 a reformist agenda fuelled by expansionary fiscal policies radically changed the nation’s social and economic landscape. Between 2007 and 2009, 96,000 people rose from extreme poverty, a 9% decrease. Timor-Leste has since become a global case study for post conflict and fragile nations. From 167 episodes of conflict in 81 countries, the average growth rate achieved five years after conflict was 5%, Timor-Leste experienced an approximate 15% growth rate in a relatively shorter time frame benchmarked from 2006.1High budget execution rates and reform to Public Finance Management in tandem with the World Bank has been the hallmark to improving economic growth.

The 2011 State Budget of US$985 million has been passed in generality by National Parliament and is the largest to date to dedicate to rebuilding the nation and the People by providing employment opportunities, education and training opportunities , continued cash transfers for the most vulnerable and increasing food security measures amongst other initiatives. The full Budget period is aired nationally so full transparency prevails as the People now have the opportunity to watch or listen daily to the debates in entirety.

Secretary of State Ágio Pereira noted “Timor-Leste is at the dawn of a new era where our national identity will be served through fostering collectivism and national integration by continuing to stimulate our economy. We are proud of what we have achieved together through political maturity and determination. We have a long journey but are solidly on the path now with peace and stability as the main artery that has and will allow us to continue to grow. We are also very appreciative that the global community is recognizing Timor-Leste’s achievements.” ENDS

1 Davies and Collier, 2008

Ágio Pereira+670 723 0011
E-mail: agio.pereira@cdm.gov.tl
or
govtlmedia@gmail.com
Website:
www.timor-leste.gov.tl